Słownik hindi-polski część II ( प - ह)

Słownik hindi-polski, część II, od प pa do ह ha

(aktualizacja 16 stycznia 2020, obecnie ok. 2000 haseł)

Skróty pochodzeń wyrazów: H – język hindi, S – sanskryt, U – język urdu, P – język perski, A – język arabski, T – język turecki, E, ang. – angielski, B – język bengalski, M – język marathi, D – języki drawidyjskie, reg. regionalne  (w nawiasie czasem podaję region: Av - awadhi, Braj - bradźbhasza), > kierunek pochodzenia wyrazu. Skróty inne: adj. – przymiotnik, adv. – przysłówek, m. –  rzeczownik w rodzaju męskim, ż. – rzeczownik w rodzaju żeńskim, p. /  cz.p.– czasownik przechodni, n. /  cz.n.– czasownik nieprzechodni, l.mn. – liczba mnoga, por. – porównaj z podobnym innym wyrazem, często bliskoznacznym.    

Źródła – słowniki:
- Hindi-English Dictionary of Common Words, Government of India Central Hindi Directorate, Ministry of Human Resource Development, Dept. Of Education, New Delhi 1994.  
- R.S. MacGregor: The Oxford Hindi-English Dictionary
- कालिका प्रसाद, मुकुन्दीलाल - बृहत हिन्दी कोश, ज्ञानमण्डल लिमिटेड, वाराणसी
- रफ़्तार www.shabdkosh.raftaar.in

प pa

पंखड़ी, पंखुड़ी, पंखुरी, पांखुड़ी ż. płatek kwiatu. Por. पत्ती.  

पंखी [S पक्षी] m. 1) mający skrzydła, skrzydlaty: ptak. ż. 2) skrzydło (samolotu); 3) wiatraczek; 4) błotnik (samochodu, motocykla, roweru); 5) płatek (kwiatu), = पंखड़ी. 

पंजर m. szkielet; = अस्थि पंजर   

पंजीकरण (S) m. rejestracja; पंजीकरण करना / करवानाrejestrować.

पंजीकरण [S] m. rejestracja; E. रजिस्टर, por. S. नामांकन,

पंडाल m. duży namiot, rozkładany pawilon. 

पंथ [S] m. ścieżka; droga. 

पगंडिका [S] ż. anat. humerus, kość ramienna. 

पछाया m. tylna część (przedmiotu, obiektu itd.). 

पट्टा m. 1) kontrakt; wzięcie w dzierżawę; leasing. ~ लिखाना wziąć w kontrakt.  

पट्टा m. licencja; patent; dzierżawa; kontrakt, umowa. Por. ठेका

पट्टा, पट्ट - plansza (gier); = E. बोर्ड

पड़ाव 1) obóz; miejsce obozowania (wojska, uczestników wyprawy), obozowisko; kemping; 2) miejsce postoju (np. podczas transportu). 

पतंग [S] dosł. poruszający się poprzez latanie: 1) ptak; 2) pasikonik; 3) ćma; 4) latawiec (puszczany na sznurku); 5) drzewo sappan (Caesalpinia sappan), z którego otrzymuje się czerwony barwnik, बक़क़म.   

पत्ती ż. 1)  listeczek, mały listek; 2) płatek kwiatu.  

पदार्थ [S] m. substancja.

पदोन्नति [S] ż. awans, przejście na wyższe stanowisko.

पनभरा m. służący, którego zadanie było przynoszenie wody. 

पनाह मांगना uciekać (przed kimś), unikać; बबना-ब्याहे थे और नवयुग की रसमणयों से पना माूँगते थे । (Godan) Był nieżonaty i uciekał przed pięknymi kobietami młodego pokolenia. 

परतन्त्र [S] zależny.

परदार [P] adj. 1) skrzydlaty, mający skrzydła; 2) latający.  

परहेज़गार[P] - powściągliwy.

पराग m. pyłek kwiatowy; ~ ज्वर m. katar sienny; uczulenie na pyłek kwiatowy.

परिचर्या [S] ż. służenie, obsługiwanie; opieka nad chorym.

परिजन [S] m. lmn. bliscy.

परिजनm. lmn. Bliscy

परिणाम [S] m. konsekwencja.

परिशिष्ट [S] m. appendix (do umowy), dodatek..

परिस्थिति   [S] ż. okoliczność, sytuacja; विशेष ~ में w szczególnych okolicznościach. 

पर्दा [P] m. zasłona; S आवरण

पर्यावरण [S] m. otoczenie: środowisko (naturalne). 

पलक ż. powieka.

पल्ला m. 1) płacht; płachta; prześcieradło; szal; 2) płytka; listek (papieru itd.); 3) strona, jedna część pary rzeczy; 4) strona / część ubrania (np. koszuli ta od strony guzików i ta od strony dziurek); skraj (szaty, ubrania); ta część sari, która pozostaje wolna po jego zawiązaniu i przewieszana jest przez ramię;  5) szalka od wagi; 6) skrzydło (drzwi, okna, okiennicy); 7) jedna część podwójnej zasłony.   

पसली ż.  żebro 

पसेव m. 1) wyciek (np. z ropiejącej rany), ropa; 2) naciek (np. żywicy na drzewie)

पहल I. m. aspekt, oblicze przedmiotu, strona; por. पहलू. 

पहल II. m. 1) zaczynanie, zaczepka; 2) narzucanie (siebie itd.); stawianie czegoś na pierwszym miejscu, nadawanie czemuś pierwszeństwa, traktowanie czegoś priorytetowo; 3) agresywna postawa / działanie; 4) priorytet; główna inicjatywa. ~ करना ponosić odpowiedzialność (wobec kogoś);  ~ देना dawać pierwszeństwo. Przykład: वस्तुतः अपने को ~ देना ही तो स्वार्थ-भाव का रूप है W rzeczywistości to przecież traktowanie siebie na pierwszym miejscu jest formą egoizmu.

पहलू [P.] m. strona; oblicze; zagadnienie, element; aspekt

पहलू m. aspekt, strona, oblicze; क़ानूनी ~ oblicza prawa.

पाँव m. stopa

पाकीज़ा - [PU] – 1. czysty, nieskażony; 2. delikatny, ładny.

पाठा m. 1) młode ale już w pełni wyrośnięte zwierzę; 2) silny młody człowiek. मर्द साठे पर पाठे होते हैं (Godan): mężczyźni dopiero od sześćdziesiątki stają się dojrzali. 

पारदर्शिता [S] ż. transparentność; przejrzystość, klarowność.

पार्टी [E. party] ż. partia; por. दल

पाला Por. सूखा

पावना m. [< H पाना] 1) prawo do odzyskania pieniędzy i innych wierzytelności;  2) wierzytelności, do których ma się prawo i stara się odzyskać od dłużnika; 3) należna suma pieniędzy. 4) kredyt udzielony przez bank (z punktu widzenie banku).   

पावनेदार wierzyciel, = लहनदार.  

पासेरी [पँच + सेर + -ई] ż. miara wagi na pięć ser. 

पिंडली ż. łydka; ~ की हड्डी piszczel, tibia.  

पिचकना n. zapadać się. पिचका हुआ चेहरा zapadnięta twarz. 

पिचिंडिका [S] ż. anat. śródstopie 

पित्त की थैली ż. pęcherzyk żółciowy 

पी.एल.सी. [E Public limited company] spółka akcyjna, S.A.

पीठ [S. पृष्ठ] m. plecy

पीसना być ściskanym; uciskanym.

पुंकेसर [S पुं + केसर] m. bot. pyłek kwiatowy męski; gameta męska kwiatu; pręcik kwiatowy. Por. स्त्रीकेसर.

पुचारा m. 1) wycieranie wilgotną szmatką; 2) wcieranie gąbką lub wilgotną szmatką cienkiej warstwy nakładanego tynku; 3) wilgotna szmatka lub gąbka do wycierania na mokro; 4) wilgotna szmatka do wycierania lufy karabinu lub armaty po wystrzale. ~ करना p. wycierać wilgotną szmatką, itd.; ~ देना załagodzić (czyjąś słuszną krytykę). 

पुच्छ [S] anat. ogon. = H. पूंछ. 

पुच्छास्थि [S पुच्छ + अस्थि] ż. anat. kość ogonowa. 

पुट्ठा [S पृष्ठ] m. 1) pośladek; 2) zad (konia i innych zwierząt); दाहिना ~ prawy pośladek / zadek; बायाँ ~ lewy pośladek / zadek. Por. चूतड़. 

पुट्ठा m. 1) zadek (zwierzęcia); tyłek (człowieka); 2) tylna część; grzbiet; plecy (w okolicach krzyża). 

पुतली, पुतलियाँ ż. źrenica, źrenice.

पुनरुत्पादन [S] reprodukcja.

पुनरुपयोग [S] powtórne użycie: odzysk, recykling  Por. पुनर्चक्रण.  

पुनर्चक्रण [S] m. powtórne wprowadzenie w obieg: recykling. Por. पुनरुपयोग. 

पुनर्चक्रित [S] poddany recyklingowi, odzyskany; ~ करना poddawać recyklingowi, odzyskiwać. Przykład: नए सीएफएल बल्ब हमारे द्वारा पैदा किए अपशिष्ट को लगभग पूर्णरूपेण पुनर्चक्रितकरने की विधियां भी आज सुलभ हैं.

पुनर्निर्माण [S] odbudowa.

पुनर्लाभ [S] m. ponowny zysk, odzyskanie (np. straconych dokumentów). ang. recovery.

पुश्तैनी, पुस्तैनी [P] adj. taki, który trwa od kilku pokoleń; przekazywany przez pokolenia, dziedziczny, rodowy (majątek itd.); genetyczny (o chorobie). Por. Przykład: झरेला अपने ~ काम से नाखुश है (Godan) Dźharela jest niezadowolona ze swojej pracy wynikającej z rodowej tradycji. 

पृष्ठ [S] m. anat. grzbiet, plecy. 

पृष्ठच्छदा [S] adj. pokrywający grzbiet: पृष्ठच्छदा पेशी anat. mięsień gładki grzbietu.  

पेट m. brzuch.

पेटेंट [E]  m. patent. ~ क़ानून prawo patentowe.

पेन्शन [E] emerytura.

पेरना tłoczyć, wyciskać (sok); por. निचोड़ना; पेलना; przen. męczyć kogoś.

पेशकार1. pracownik sądu, który przygotowuje dokumentację sprawy (मिसिल) i przedkłada ją sędziemu; मिसिलख्वाह; 2. urzędnik lub inny pracownik, który przedkłada wyższemu urzędnikowi, dyrektorowi itd. dokumenty do podpisania.

पेशा [P] m. 1. zawód, profesja, zajęcie; 2. sprawność, sztuka; 3. kasta, społeczność. Przykład: अब इनको चाहिए कि होश में आएं और कोई शरीफाना पेशा इख्तियार करें (Godan) Teraz trzeba, żeby otrzeźwiał i podjął się jakiejś porządnej pracy.

पेशीबंध m. anat. ścięgno Achillesa. 

पैर m. noga (cała lub dolna część)

पोतना I. 1. smarować, oblepiać lub czyścić coś błotem, gipsem, tynkiem itd.; gipsować, tynkować; 2. zakrywać (np. swoje słabości)

पोतना II.m. słomiana szczotka

पोपला adj. bezzębny; पोपले मुँह adv. z bezzębnymi ustami. 

प्रतिक्रिया [S] ż. reakcja.

प्रतिबंध [S] m. odgórny zakaz. Przykład: उड़ीसा हाई कोर्ट ने एक महत्वपूर्ण निर्णय में राज्य में पुनर्चक्रित पालीथिन के निर्माण, आयात तथा इसके भंडारण पर पूर्ण प्रतिबंध लगा दिया है।

प्रतिवेदन [S] m. sprawozdanie (roczne, semestralne itd.). 

प्रत्यावर्तन [S] m. przemiana (pokoleń).

प्रबंध [S] zarządzanie; organizacja; implementacja. ~ अभिकर्ता menedżer (managing agence, BHK); कारखाने के प्रबंध का काम praca menedżera fabryki. शासन ~ organizacja władzy.

प्रबंधक [S] m. wykonawca; ang. executor.

प्रबंधकीय [S] wykonawczy.

प्रभाग [S] pododdział; ang. section.

प्रभार [S] obowiązki lub odpowiedzialności; ang. charge. 

प्रभारी [S] kierownik (działu itd.); ang. in-charge.

प्रमुख [S] m. osoba, która jest reprezentowana przez przedstawiciela (tj. przez प्रतिनिधि).

प्ररूप [S] formularz, który po wypełnieniu danych staje się dokumentem, urzędowym zaświadczeniem itd.. Por. प्रारूप. 

प्रवर्तनीय [S] nabierający status prawny.

प्रविधि prawo. संविदा ~ contract law.

प्रवेश [S] m. wprowadzenie (np. przepisu).

प्रसव [S] m. biol. poród. 

प्रस्ताव  [S] m.propozycja, oferta.  विशिष्ट~ oferta specjalna, skierowana do wybranego lub wybranych odbiorców, ang. specific offer. सामान्य ~ oferta ogólna, ang. general offer. स्पष्ट ~ oferta jawna (ang. express offer), def. सांकेतिक~ oferta implikowana (ang. implied offer), tj. taka, która wynika z samego działania / wykonywanego zadania. अनवरत ~ oferta stała (ang. continuous offer).

प्राचीन [S] adj. starożytny, starodawny. Por. A  क़दीम. 

प्रारूप [S] m. 1) wzór; prototyp (urządzenia itd.); 2) szkic (obrazu, planu); 3) formularz. Por. प्ररूप, बानगी, नमूना. 

प्रावधान [S] m. warunek, warunki (umowy), wytyczne (umowy); klauzula prawna (?) (E. provision). Por. उपबंध, विनिर्देश.

प्रास्ताविक [S] adj. wstępny.

प्लीहा [S] m. anat. śledziona, = H. तिल्ली 

फ pha

फ़ज़ीहत [P  فضیحت] ż. 1) kompromitacja, odsłonięcie czyiś słabości lub błędów; zakłopotanie; ~ झेलना zostać skompromitowanym; 2) kłócenie się (publicznie). ~ झेलना zostać skompromitowanym. Por. रुसवाई. 

फज़ूल, फिज़ूल [A] adj. 1) nadmierny, zbyteczny, zbytni, ponad miarę; 2) bezsensowny; 3) wynikający z głupiej zachcianki, fanaberii; ekstrawagancki;  ~ खर्च adj. rozrzutny, trwoniący pieniądze, marnotrawny. 

फतिंगा, पतिंगा, पतिंग [> S पतंग ] m. jakikolwiek skrzydlaty owad, zwłaszcza taki, który lgnie do światła; ćma. Por. S पतंग, परवाना; भुनगा.    

फ़रार [P] m. ucieczka; ~ होना uciec, zbiec (np. z aresztu, więzienia). Por. भागना. 

फ़रीक [P] m. strona (w układzie dwóch osób). Por. S. पक्ष, U. जानिब, तरफ़. 

फ़साद [A] m. awantura.

फ़ाकेमस्त znajdujący radość w mdłych rzeczach. 

फ़ाज़िल [U] adj. nadmierny; dodatkowy. Por.  फिज़ूल, फज़ूल. 

फ़ाज़िलाना [A] m. uczony akademicki. 

फाटक m. 1) brama (wjazdowa itd.); 2) bramka; szlaban; barierka; 3) budka (wartownicza); 4) izba (np. adwokatów); 5) pot. zagroda dla bydła.  ~ में देना zapędzić do zagrody. फाटकदार odźwierny.    

फ़िजूल trwoniący pieniądze,  marnotrawny.  ~ खर्ची  trwonienie pieniędzy, marnotrawstwo, ekstrawagancja. 

फ़िरका, फ़िर्का jakakolwiek społeczność lub grupa ludzi odróżniająca się od innych: sekta, komuna. 

फ़िलाासफ़र (E  philosopher) m. filozof. 

फुंसी ż. pokrzywka.

फुचड़ा m. frędzle; nitki wystające z płótna.

फेफड़ा m. płuco (w lmn.: फेफड़े) 

ब ba

ब-दस्तूर [P] adv. zwyczajowo, zgodnie z przyjętą praktyką.

बंद przyszyta pętelka, na którą zapina się dwie strony płaszcza takiego jak अंगरखा, अँगिया itd.; zaczep; zapinka. बंददार (o częściach garderoby itd.): zapinany na बंद. Patrz: तनी.

बंददार o stroju: zapinany (na zapinki, guziki itp.).  

बंधक [S] m. 1) depozyt, gwarancja; 2) zakładnik. Por. अमानत, सुपुर्द.  

बक़्क़म [A] m. bot. drzewo sappan (Caesalpinia sappan), z którego otrzymuje się czerwony barwnik. 

बखान [S व्याख्यान] m. 1) opis, relacjonowanie; przedstawienie; 2) komentowanie, interpretacja; 3) pochwała, komplement. Przykład अपने कानों से अपना ~ सुनने के लिये अधीर हो रही थी (Godan) Dhanija stojąc w drzwiach za zasłoną skrzydeł drzwi, niecierpliwie wyczekiwała, by na własne uszy usłyszeć własną pochwałę. Por. A. बयान / ब्यान. 

बख़िया [P] m. 1) szew, zacerowanie (po lewej stronie materiału); 2) slang. kasa, szmal, pieniądze; możliwości, siła. कुछ घर में ~ भी है iron. kasy to ty nie masz.  

बखियाना, बखिया करना zaszyć, zacerować. 

बखेड़ा m. 1) kłopot, zmartwienie; przeszkoda, kłótnia, niesnaski; 2) fig. rzeczy, rupiecie. 

बखेड़िया adj. m. kłótliwy; sprawiający kłopoty;m. kłopotliwa osoba. 

बग़ल m. bok (zwłaszcza jego górna część); pacha

बच्चाकश adj. płodny, mogący mieć dużo dzieci.  

बजट [E budget] m. budżet; ~ बनाना planować budżet (np. na następny rok). 

बजर [S वज्र] adj. twardy; masywny; gęsty; ciężki; trudny. 

बजाते-खुदadv. samo przez się.

बदज़हमी [P बद + A ज़हम + P -ई] ż. niestrawność; złe trawienie. = H अपच.  

बदन [A] m. ciało. = P तन, S शरीर. 

बदरंग adj. wyblakły. 

बदसलूकी, बदसुलूकी [P] ż. 1) złe zachowanie,niegrzeczność; 2) złe traktowanie (से, kogoś). 

बदहाल, बदहाली zła sytuacja; pogorszenie się (choroby, biedy itd.).

बयान / ब्यान [A] m., lmn. बयानात 1) opis, przedstawienie; relacja; sprawozdanie; 2) deklaracja, zapewnienie; oświadczanie; 3) świadczenie; zaświadczanie o okoliczności wydarzeń; zeznanie (podczas przesłuchania, sprawy sądowej). ~ करना opisywać, relacjonować (का, coś); zeznawać; wyjaśniać; oświadczać. ~ देना deklarować itd. 

बयानबाज़ी [P] ż. dosł. i przen. retoryka. 

बयानात [A] lmn. deklaracje; oświadczenia; zeznania. हुकूमती ~ के मुताबिक़ zgodnie z  oświadczeniem rządu. 

बरखा कर देना - obdarzyć (czymś, से).

बरज़ोर adv. siłą, przemocą.

बरज़ोरी m. przemoc; gwałt (na słabszym, dziecku, kobiecie); użycie siły. Pot. ज़बर्दस्ती 

बरतरफ़ adj., adv. odsunięty. ~ करना usunąć (z urzędu, stanowiska). 

बरपा होना wszcząć się, powstać; syn. मचना; np. फ़साद ~ होना. 

बरौनी (lmn. बरौनियाँ) rzęsa.    

बसीरत [P] ż. wgląd (w akta sprawy).

बहलक ब्यान देना zeznawać pod przysięgą mówienia prawdy. 

बहाली [P]  ż. odbudowa, ang. reinstatement.

बाँक ż. 1) pokręcenie, krzywizna; 2) rodzaj narzędzia służącego do obierania trzciny cukrowej (गन्ना). 3) rodzaj zakrzywionego noża; kombinerki (?); 4) rodzaj imadła (शिकंजा), służący do ściskania rzeczy, a następnie polerowania (रेतना); imadło.  

बाँह ż. 1) ramię, भुजा; 2) ręka (cała, ale przede wszystkim od barku do łokcia); rękaw; पूरी ~  pełny (długi) rękaw.

बाक़ायदा [P] adj. 1) staranny; 2) adv. starannie, poprawnie. 

बाज़ [P] adv. z tyłu; na powrót; ~ आना wycofać się (से skądś, od czegoś); unikać; odmawiać; ~ करना / रखना wystrzegać się (czegoś, से), unikać; ~ रहना trzymać się z dala; odstępować, usunąć się. 

बाज़ी [P] ż. 1) partia (szachów, gry planszowej itd.); rozgrywka; 2) zakład (o jakąś stawkę). 

बाज़ू [P, < S बाहु] m. 1) ramię, część od barku do łokcia, = बाँह; 2) rękaw (koszuli itp.); skrzydło (ptaka); 3) skrzydło (armi, wojska), flanka; 4) bok; skrzydło (drzwi); bok framugi; 5) boczna część budynku ~ देना wspierać, podawać pomocną dłoń. 

बाज़ूबंद [P] m. bransoleta noszona na ramieniu. 

बाट [S वर्त्मन्] ż. droga, ścieżka. ~ काटना 1) zostawiać w tyle przebytą drogę; 2) odcinać drogę, zablokować drogę. ~ चलना przebywać drogę, odbywać podróż. ~ जोहना, ~ देखना wyczekiwać na kogoś (की). ~ दिखाना 1) prowadzić; kierować; 2) powodować, żeby inni czekali, tworzyć oczekiwania. ~ रोकना blokować lub zamykać komuś drogę.        

बाट-दिखाऊ m. przewodnik. = P. रहनुमा.  

बात [S वार्ता] ż. coś, co zostało powiedziane, słowo, kwestia; sprawa; fakt; rzecz.  ~ करना / खड़ा करना / मचना 1) robić w (jakiejś sprawie) trudności, robić problemy;  2) mieszać, skłócać. ~ चुकाना 1) skończyć z kłopotliwym / problematycznym biznesem (sprawą, kwestią); 2) rozwiązać spór. अपनी ~ करना wypowiadać się w swojej sprawie; zeznawać (w sądzie) w swojej sprawie. ~ आँचल / गाँठ में बांधना zapamiętać coś starannie.  ~ आना przejść do tematu.  ~ उठाना robić z czegoś kwestię, komentować (krytycznie / krytykancko), robić złośliwe uwagi, czepiać się. ~ उठा न रखना nie zostawić niedokończonego.  ~ उलटना odwracać czyjeś słowa.  ~ ऊंची रखना  trzymać się słowa, dotrzymywać słowa. ~ करने में od razu; naraz. ~ में w krótkim czasie, w jednej chwili. ~ की ~ में od razu, od zaraz, już teraz. ~ का बतंगड़ करना / बनाना wyobrzymiać sprawę, przesadzać.  ~ काटना / तोड़ना, ~ में बोलना wchodzić w słowo, przerywać (czyjeś) słowa. ~ में ~ में पड़ना wpadać w czyjeś słowa, przerywać komuś w połowie. ~ कान पड़ना usłyszeć, dowiedzieć się.  ~ खुलना / फूटना dostać się do publicznej wiadomości, wydać się (o tajemnicy itd.). ~ गढ़ना dobierać starannie słowa, cedzić słowa; mówić efektywnie / impresyjnie; romansować. ~ गांठना starannie zapamiętywać. ~ चबा-चबाकर करना mówić od niechcenia w sposób olewający / lekceważący innych; wymawiać słowa w podirytowaniu, gniewie. ~ चलाना poruszać temat, zacząć konwersację (की); ~ चिकनाना mówić pochlebnie, ale nieszczerze; czynić kąśliwe / ironiczne komplementy. ~ छांटना gadać jak najęty. ~ बघारना być wielkim mówcą; dużo o obszernie mówić; być wielkim gadułą. ~ छेड़ना zainicjować rozmowę, wszcząć rozmowę / kwestię; przełamać się, by poruszyć temat; odezwać się. zaczepić ~ टालना odpowiadać wymijająco; unikać udzielenia prostej odpowiedzi w celu ukrycia prawdy; uchylać się od udzielenia odpowiedzi. ~ पलटना / फेरना ts.(?), zmienić zdanie, wycofać słowo, wycofać się z danej obietnicy; kręcić, odpowiadać pokrętnie, by zataić prawdę ~ बदलना zmieniać zdanie; wykręcać się, używać wykrętów. ~ डालना palnąć głupie pytanie; dać niestosowną propozycję. ~ ढालकर कहना mówić zagadkami, posługiwać się aluzjami i alegoriami. ~ धराना robić wymówki, wciąż unikać rozstrzygnięcia; odwlekać, przeciągać sprawę. ~ न पूछना nie pytać o sprawę: nie okazywać zainteresowania, troski, uczucia, nie zwracać specjalnej uwagi (na kogoś, coś). ~ पकड़ना czepiać się. ~ पर आना ….;   बातों बातों में a propos, jeśli chodzi o tę kwestię. लंबी-चौड़ी बातें wyolbrzymianie, przesadne uwagi. 

बानगी ż. wzór, pierwowzór, wzorzec. 

बाल m. włosy.  

बाली ż. kolczyk. 

बिक्री [S विक्रय] ż. sprzedaż. Syn. बेची. 

बिचौलिया m. ten, który jest pomiędzy: pośrednik; agent.  

बिना-ब्याहा  taki, który się nie ożenił. 

बिलटी; ż.  [E. billet] dokument,  który należy okazać, aby odebrać towar przesyłany koleją, list przewozowy.   

बिसात ż. rzecz, którą się rozkłada / rozwija / rozpościera / wykłada: 1) materac, prześcieradło 2) plansza, często z płótna do gry w szachy, causar itp. 3) kapitał 4) możliwości, pozycja społeczna, siła. पाँच बीघे के किसान की ~ ही क्या? Co może chłop z kapitałem pięciu बीघा?  

बिस्वा miara grunty pod obszar mieszkalny, wynosi 15 करम albo 1/20 बीघा (ok. 120 m2).

बीघा miara gruntu pod obszar mieszkalny, wynosi 5 कनाल, 48 बिस्वा, i 5/8 akra, 2530 m2, 2420 jardów2.

बीजजनन [S बीज + जनन] m. biol. owulacja. 

बुकना p. sproszkować (np. minerał).

बुकनी ż. proszek. ~ कर डालना zetrzeć na proszek. Por. बुक्का. 

बुकनीदार adj. w postaci proszku, sypki.  

बुक्का m. sproszkowana mika (dodawana do kolorowych proszków  używanych podczas święta Holi). ~ फाड़कर रोना gorzko płakać. 

बुरांस m. bot. rododendron. 

बूरा m. surowy cukier; cukier; por. बुरांस.

बेगार m. 1) praca przymusowa lub wykonywana bez wynagrodzenia; 2) praca pańszczyźniana, dawniej wykonywana przez chłopów na rzecz zamindara. 

बेची  ż. sprzedaż. Syn. बिक्री. 

बेज़हर [U] adj. nieszkodliwy.

बेनामी adv. bezimiennie.

बेबाक़  bez reszty: 1) (o zaległościach, długach): spłacony, niezalegający, चुकाया हुआ; 2) całkowity, całkiem wypełniony. Przykład (poet.): फाटे परबत पाप के गुरु दादू की हांक । रज्जब निकस्या राह उस पाप मुकत बेबाक ।(रज्जक०, str. 3) 

बेबाक़ niezalegający (o płatności, ratach itp). लगान ~ होना मुश्किल है (Godan) trudno nie zalegać z płatnością za grunt, trudno nie mieć długów. 

बैठक [S] m. posiedzenie.

बैठक m. posiedzenie (np. sądu); A इजलास.

बौद्धिक संपदा [S] m. własność intelektualna.

ब्योंतना 1) wykrawać materiał do uszycia stroju; ciąć materiał; dobierać miarę; przymierzać strój (przez krawca). 2) pot. zmasakrować kogoś, mocno pobić; załatwić kogoś, zabić.   

भ bha

भंगड़, भंगेड़ी m. człowiek uzależniony od marihuany (भंग), narkoman; = भंगी. 

भंगी m. 1) zamiatacz, sprzątacz; zamiatacz ulic; 2) narkoman uzależniony od marihuany, = भंगड़. 

भंडा-फोड़ wyjawienie (tajemnicy, spisku, intrygi itd.); ~ करना p. wyjawić, ujawnić, zdradzić. 

भंडारण [S] m. gromadzenie; składowanie (np. odpadów).

भंवरा, भौंरा [S भ्रमर] m. 1) czarny trzmiel / bąk; 2) duża czarna pszczoła; 3) zabawka bączek. 

भगदड़ ż. panika, popłoch, masowa ucieczka. ~ मचना (o panice:) zostać wzbudzonym.

भगोड़ा m. uciekinier; 1) zbieg (z więzienia itd.); 2) pracownik, który nie przyszedł / nie przychodzi do pracy; 3) uczeń, który nie przyszedł / nie przychodzi do szkoły, wagarowicz.    

भट्ठा m. piec do wypalania cegieł, gliny, wapna. 

भट्ठी ż. 1) piec, piecyk; 2) piec do wypalania cegieł, gliny, wapna; 3) bojler; naczynie do wygotowywania ubrania; 4) destylarnia; gorzelnia; 5) kuźnia; 6) reaktor atomowy. 

भट्ठीदार m. właściciel gorzelni. 

भड़कना n. 1) zapłonąć; rozpalać się (o płomieniach); płonąć coraz bardziej; 2) przen. wybuchać (gniewem itd.); 3) zostać zastraszonym, przestraszyć się. 4) (o cenach) gwałtownie wzrosnąć. 

भड़काऊ adj. prowokacyjny; wyzywający. 

भड़काना p. 1) prowokować; 2) wzbudzać emocje; wywoływać strach, gniew itd.; drażnić. 3) zastraszać, niepokoić (kogoś). 

भड़कीला adj. 1) na pokaz: wystawny, paradny, szumny, pompatyczny; 2) nieśmiały, płochliwy, lękliwy; 3) kokieteryjny (o dziewczynie); figlarny, filuterny; kapryśny. 

भड़भूँजा m. osoba sprzedająca prażone ziarno (dmuchaną kukurydzę, orzeszki ziemne itd.); człowiek społeczności zajmującej się prażeniem ziaren. 

भत्ता m. przydział, dieta (na pokrycie kosztów podróży, zakwaterowania, wyżywienia itd.); dodatek do pensji, emerytury itd.; ang. additional allowence; आवास ~ dodatek mieszkaniowy.

भद्दा adj. 1) brzydki; 2) wulgarny. 

भनक m. 1) szum, szept; cichy dźwięk (np. w oddali). 2) pogłoski. ~ पड़ना dać się słyszeć (np. w oddali); być słyszalnym (o słabym dźwięku); dochodzić do uszu (np. o pogłoskach). 

भरती ż. wypełnienie: 1) wypełnienie formularza; 2) zarejestrowanie na kurs, studia, zajęcia itd.; przyjęcie (na studia, do instytucji), rekrutacja (do pracy), zapisanie się (do organizacji itd.); wstąpienie (do wojska, partii itd.); mobilizacja (do wojska); 4) załadowanie (towaru, cargo itd.). 

भरपाई ż. wyrównanie (straty); नुकसान की ~ wynagrodzenie / wyrównanie straty;  zadośćuczynienie.

भरमार m. obfitość; oszałamiająca różnorodność (np. towaru w sklepie). 

भरा-पूरा adj. pełny: duży i żyjący w dostatku (np. o rodzinie); obfity, dostatni. 

भर्राना n. 1) warczeć; wydawać charczący, chrapliwy dźwięk (z gardła itd.); 2) mówić chrapiącym głosem. Por. खर्राटा. 

भलमंसी ż. grzeczność, dobre traktowanie innych; kurtuazja; Przykład: कुछ तो ~ सीखो। (Godan) Trochę byś się nauczył dobrego zachowania (w tym kontekście: powinieneś zająć się gościem). 

भला-चंगा adj. mający dobrą kondycję; mający się znakomicie; zdrowy. = P तंदुरुस्त. 

भला-बुरा m. dosł. dobre i złe: ~ कहना wytknąć komuś wszystko; wyrazić pretensję, wyżalać się, uskarżać (na kogoś, का); krytykować; złorzeczyć (komuś, का).  

भला-मानस, भला-मानुस [भला + S मानुष] m. 1) dobry człowiek; człowiek kulturalny, szanowana osoba, dżentelmen; 2) iron. prostak; frajer.

भाँड़ m. 1) wędrowny aktor; 2) wędrowny aktor, przedstawiający w sposób satyryczny aktualne wydarzenia, demaskujący wady ludzkie itd.;  3) kpiarz, wyśmiewacz; parodik, satyryk. Por. मसख़रा, हँसोल.   

भाईबंद m. brat i bliski: 1) osoba bliska; kolega (z klasy, grupy, zespołu); lmn. koledzy, towarzysze; 2) związki koleżeńskie.  

भाईबंदी ż. związek braterski, przyjaźń braterska. Por. भाईचारा, यारी. 

भागी [S] m. udziałowiec; partner. ang. sharer.

भागीदार = भागी

भागीदारी [-dār P.] uczestnictwo, partycypacja; udział, partnerstwo. ~ करना brać w czymś udział jako partner.

भाड़ा m. opłata (za użytkowanie, dzierżawę itd.), np. गठरी बनाने का ~ m. opłata za produkcję opakowań.

भिंचना n. zostać zmarszczonym (o brwiach, twarzy, czole itd.); zostać zaciśniętym (o pięściach). Por. भींचना. 

भिक्त [S भिक्षा] reg. m. jałmużna, = भीख.

भिड़ ż. osa; szerszeń. ~ के छत्ते में हाथ डालना wkładać rękę do gniazda szerszeni: ściągać na siebie nieszczęście. सोती भिड़ों को जगाना obudzić śpiące szerszenie: obudzić złe licho, sprowokować złe siły. 

भिड़ंत ż. 1) konflikt; niezgoda, rozbieżność; ścieranie się ze sobą; 2) kolizja, zderzenie. 

भिड़ना n. 1) kolidować; zderzyć się (o pojazdach); 2) (o drzwiach itp.) zostać zamkniętym, zatrzaśniętym; 3) ścierać się ze sobą; siłować; walczyć wręcz; być w konflikcie; wchodzić sobie w drogę; 5) slang. odbywać stosunek seksualny.  

भिड़ाना p. 1) zbliżać do siebie;  2) skłócać, wywoływać konflikt; 3) zamykać, zatrzaskiwać drzwi; 4) przen. zastosować: जुगत ~ zastosować pomysłowe rozwiązanie. 

भिश्ती m. 1)  euf. woziwoda, पनभरा; 2) człowiek, który roznosi (kiedyś roznosił) wodę w skórzanych sakwach zwanych मशक; सक़्का. 

भींचना p. 1) chwycić mocno; ścisnąć; 2) zamknąć mocno, zacisnąć (np. pięści). 

भीख [S भिक्षा] ż. jałmużna. 

भीड़ ż.  tłok (np. w autobusie, w mieście); tłum ludzi. Por. जमघट, जमाव.

भुक्खड़ m. 1) osoba głodna, niedożywiona; 2) głodomór, żarłok. 

भुखमरी ż. klęska głodu. 

भुगतान [S भुक्त-] opłata; pełna kwota do zapłaty; należność do zapłaty  za użytkowanie, dzierżawę, wynajem itd.; 2) kara pieniężna do zapłacenia. नक़द ~ opłata w gotówce. 

भुट्टा m. 1) kolba kukurydzy; 2) pieczona kolba kukurydzy. 

भुनगा m. 1) owad; = फतिंगा; 2) robak; małe, marne, nic nie znaczące zwierzę. Por. कीड़ा.  

भुनगी ż. robak, który atakuje uprawy trzciny cukrowej (ईख). 

भुरता m. potrawa z rozgotowanych lub wysmażonych warzyw rozgniecionych na papkę, 'pesto'.  

भुरभुरा adj. 1) wysuszony i sproszkowany, sypki; 2) mączysty; 3) kruchy, rozpadający się. ?

भुलावा m. zwiedzenie, nabranie (kogoś), zamydlenie oczu; oszukanie. ~ में आना / पड़ना dać się nabrać; ~ देना nabrać. Por. धोखा. 

भूचाल [S] m. poruszenie się ziemi; trzęsienie ziemi. Por. भूकंप, भूस्खलन. 

भूलभुलैयाँ m. labirynt. 

भूला-भटका adj. osoba, która zgubiła drogę, zabłądziła. 

भूसा m. 1) plewy; łuski ziarna; 2) otręby; 3) mieszanka posiekanego siana, plew, otrąb itd. służące jako pasza dla bydła.    

भूस्खलन [S] m. osunięcie się ziemi (np. w górach). Por. भूकंप. 

भेजा mózg. ~ खाना męczyć nużyć (kogoś, किसी का) swoim zrzędzeniem; być czyimś utrapieniem, narzucać się. 

भेड़िया m. wilk. भेड़िया-चाल m. poruszanie się jak wilk (stadnie): ślepe naśladowanie, naśladowanie mas, działanie w jakiś sposób tylko dlatego, że tak robi większość. 

भेली ż. kostka (czegoś), kawałek, zwłaszcza kawałek melasy (गुड़). 

भेस m. [= S वेश] 1) strój; = पोशाक; 2) wygląd; 3) podobieństwo (do czegoś); upodobnienie się (do kogoś); przebranie się za kogoś. ~ बदलना / बनाना / भरना przybierać postawę kogoś innego; udawać kogoś innego, podawać się za kogoś innego, symulować. 

भैगा m. zezowaty.  

भोंडा adj. 1) koślawy, źle ukształtowany; brzydki; 2) nieprzyzwoity; niedelikatny, grubiański; niekulturalny. 

भोंदू m., adj. głupi; tępy; prostak. 

भोंपू m. 1) trąbka; klakson (samochodowy itd.); 2) pot. głośnik.     

भोजन [S] m. posiłek; ~ करना spożywać posiłek; por. खाना.

भौंह, भौह [S भ्रू] ż. (lmn. भौहें) brew.

भौचक्का, भौंचक्का adj. 1) skołowany; zapędzony w kozi róg, zakłopotany; oszołomiony; zszokowany; 2 zdziwiony. 

म ma

मंगनी ż. zaręczyny. 

मंच [S] m. scena. 

मंजरे-आम पर लाना [U] upublicznić, udostępnić dla wszystkich. 

मंडली [S] ż. grupa, zgrupowanie ludzi, kółko, koło (np. miłośników czegoś); syn.छोटा मंडल; por. U. जमात, S समुदाय.

मंत्रालय [S] m. ministerstwo; वित्त ~ ministerstwo finansów.

मंत्रिमंडल [S] m. gabinet rady ministrów. 

मंशा [A] m. ż. intencja, zamiar chęć; = S अभिप्राय, S इच्छा. Por. मक़सद. 

मक़बरा [A] m. mauzoleum, miejsce, gdzie przechowywane są zwłoki / relikwie  świętego (muzułmański odpowiednik hinduistycznego समाधि); grobowiec.   

मक़सद [A] m. 1) motyw; intencja; cel; = S उद्देश्य; 2) pragnienie. 

मखौल m. parodiowanie, wyśmiewanie; żarty. = उपहास; = मज़ाक

मग़ज़-पच्ची ż. łamanie nad czymś głowy; wytężanie mózgu. 

मग़ज़, मग्ज़ [P, < S मज्जा, por. 'mózg'] 1) miazga; szpik (kości), = मींगी; 2) miąższ; pulpa (owocu); 3) istotna substancja. Por. गरी, गिरी; मींगी.  

मग़ज़, मग्ज़ [P, < S मज्जा, por. 'mózg'] m. 1) miazga; szpik (kości), = मींगी; 2) miąższ; pulpa (owocu); 3) istotna substancja; rdzeń, jądro, sedno; 4) istota sprawy, coś najważniejszego. Por. गरी, गिरी; मींगी.

मगन pochłonięty (czynnością, myślami); अपने विचारों से ~ zajęty własnymi myślami / rozważaniami. 

मग़रूर [A] adj. arogancki. Por. घमंडी. 

मचलना m. dziecięce kaprysy, humory, bunty, opory; nieposłuszeństwo, upór; krnąbrność; niesforność; nieobliczalność.  

मचान m. platforma: 1) miejsce na podwyższeniu do siedzenia albo spania;  2) wieża obserwacyjna itd. (np. dla myśliwych, strażników itd.); 3) scena (teatralna itd.), = मंच.  

मछरंगा m. zimorodek. 

मज़कूरा  [A < ज़िकर] cytowany; wzmiankowany; powyższy; S उल्लिखित.  

मज़दूरी m. opłata za pracę; stawka (np. dzienna). 

मजबूर [A] adj. będący pod przymusem, działający wbrew własnej woli. Por. S विवश. 

मजबूरी [A + P -ई]  ż. przymus; ~ से z przymusu, z konieczności. 

मजमुआ [A, tylko w U] adj. 1) zebrany; 2) m. kolekcja, zbiór (eksponatów itd.).

मज़मून [tylko w U] m.  1) przedmiot; kierunek studiów; 2) zawartość, treść (książki, listu); 3) treść, sens.  

मज़हब [A] m. sposób funkcjonowania / poruszania się: religia. ~ में मिलाना / लाना nawracać. Por. धर्म, पंथ, दीन. 

मज़ाक़ [A] m. 1) smak, gust: 2) żart (= मखौल); kawał; humor. = H मखौल. ~ उधाड़ना dosł. wypruwać z siebie żarty: wyśmiewać się, żartować (z kogoś). ~ से żartem; nie na serio. Por. चुटकुला, ठिठोली. ~ उड़ाना dosł. puszczać żarty: żartować sobie z kogoś (से). Por. चुटकुला (H); ठिठोली, छुटकुली.  

मटर m. groszek zielony. ~ सी आँखें małe oczka. 

मटरगश्त, मटरगश्ती ż. krótka przechadzka, spacer; chodzenie w kółko tu i tam. 

मटिया adj. 1) gliniany, ulepiony z gliny; 2) koloru gliny; मटियाला 3) ziemny, pochodzący z ziemi / gleby; ziemski;  3) przen. kruchy; nietrwały (np. o życiu, nawiązując do przyrównania ludzkiego ciała do glinianego naczynia). ~ तेल naft; ~ फूस adj. kruchy, nietrwały; ~ ठस adj. ociężały, leniwy.

मटियामेट adj. zrównany z ziemią, zrujnowany (o budynkach, konstrukcjach, planach itd.). 

मटियाला adj. 1) koloru ziemi, szarobrązowy; 2) zabłocony, brudny. 

मठरी ż. rodzaj kruchej, słodkiej, smażonej przekąski zrobionej z białej mąki; słodkie chipsy. 

मतदाता [S] m., ż. wyborca (w wyborach demokratycznych). 

मतलब to, do czego się dąży, to, czego się chce: 1) przedmiot;  2) rzecz, znaczenie; sens. इससे क्या मतलब? a) Jaki w tym sens? co masz na myśli? Jaka w tym intencja?  Z czym to się wiąże? c) co to ma znaczyć!?  o co ci chodzi? d) co cię to obchodzi?. आपका इससे क्या ~ है? A ty masz do tego? 

मतलबी [A] adj. 1) interesowny, dbający o swoje korzyści; 2) egoistyczny; egocentryczny. 

मतलाना n. mieć nudności, chcieć się wymiotować. Por. मिचलना

मतली ż nudności; por. उल्टी. 

मतवाला [> S मत्त + H -वाला]1) człowiek, który się upił, pijany, upity; 2) przen. człowiek wolny duchem.  

मथना n. 1)  ubijać (np. masło); mieszać, ugniatać (ciasto na placki), wyrabiać (ciasto na chleb itd.); 2) roztrząsać (kwestię, zagadnienia); międlić. 

मथानी ż. kij do ubijania masła. 

मदद [A] ż. 1) pomoc, wsparcie; ratunek; 2) środki wpierające kogoś; ~ करना udzielać wsparcia (komuś की), pomagać; ~ देना pomagać (komuś, को). ~ बाँटना rozdawać środki pomocowe; ~ लेना otrzymać wsparcie; ~ खर्च wsparcie finansowe; dofinansowanie. 

मददगार m. osoba pomocna, wspierająca (np. w jakiś działaniach, w danej sytuacji); sprzymierzeniec, przyjaciel; pomocnik. Por. सहायक.     

मधुमेह m. cukrzyca 

मध्यपट [S मध्य + पट] m. anat. przepona

मन m. miara wagi, ok. 40 kg.  

मनभाता adj. co tylko się podoba; ulubiony; उसको वहां ~सामान मिल जाएगा On tam dostanie towar, jaki tylko zechce.

मनोघात [S मनस् + घात] m. med. uraz psychiczny, wstrząs. Por. सदमा. 

मरज़ [A] m. (dosł. i przen.) choroba. 

मरतबा, मर्तबा m. raz; इस ~ tym razem; एक ~ jeden raz. 

मरला m. miara gruntu pod zabudowania używana w Pendżabie i Harijanie wynosząca 9 करम (ok. 10-12 m2).

मरेड़ m. skurcz (mięśnia). 

मलकिअत [A] ż. własność.

मसल [A] m. porzekadło, powiedzenie, przysłowie; maksyma; por. H. कहावत.  

मसला [U] m. trudność. ~ पेश आना natrafić na trudności, mieć trudności (np. w załatwieniu czegoś).

मसूड़ा m. dziąsło (zwykle w lmn.: मसूड़े)

महतो m. 1) zwierzchnik wsi, sołtys; osoba odpowiedzialna za pobieranie czynszu / opłat we wsi. 

महफ़िल [A] spotkanie kulturalne, zebranie się gości na specjalną uroczystość, np. słuchanie wierszy, dyskusje i popisy słowne; posiedzenie; = सभा

माउज़ू [U] temat; ~ बदलना zmieniać temat.

मातहत [A. mā taḥt] m. podwładny (w stosunku pracy).

माथा [S मस्तक] m. czoło.

मानकीकरण [S] m. standaryzacja.

मामला [A] m. sprawa;  अदालत मामले पर आगे बढ़ेगी sąd zajmie się tą sprawą; मामले का निपटारा तुरन्त हो जाय aby sprawa została szybko rozwiązana (polubownie). 

मिगरी ż. med. epilepsja. Por. आधासीसी

मिचलना mdlić 

मितली ż. mdłości 

मिसिल [A] ż. teczka, ang. file; dokumentacja dotyczące jednej sprawy sądowej, E फ़ाइल.  

मींगी 1) szpik (kości); 2) migdał; 3) pestka; por. गुठली. 

मीडिया [E. media] ~ निगम korporacja / korporacje mediów.

मुँह [S मुख] m. usta, buzia; ~ फैलाना / फैलाये बैठना narzekać, użalać się. ~ देखना gapić się na siebie (pod wpływem zdziwienia, osłupienia, bezradności itd.); patrzeć na kogoś z nadzieją o pomoc lub z wyrazem szacunku bądź uległości.

मुआवज़ा [A, por. आवाज़] m. zadośćuczynienie; rekompensata; wyrównanie zadanej krzywdy. Por.  हर्ज़ाना. 

मुकम्मल [A.] 1. pełny, cały; 2. spełniony, wypełniony; ~ नाम pełne imię (tj. imię i nazwisko).

मुक़ाम [A > P] m. 1) przebywanie, miejsce zatrzymania; obozowisko itd. 2) miejsce zamieszkania; 3) sytuacja; pozycja.

मुक़ामी [A मुक़ाम + P -ई] lokalny; miejscowy;  ~ लोग lokalna ludność. 

मुजरा [A] m. to, co zostało upłynnione lub to,  co zostało zmniejszone: 1. zniżka, rabat; 2. depozyt gwarantujący spłatę reszty zobowiązania; 3. okazanie szacunku; 4. artystyczny występ tancerki.

मुट्ठी [S मुष्टि] ż. pięść. 

मुतल्ले, के मुतल्ले [U] w związku z, o; आपके दोस्त के ~ बात नहीं करेंगे । (U) Nie będziemy rozmawiać o pana przyjacielu.

मुद्रालय [S] drukarnia. = [H] छापाखाना. 

मुनीम [A] m. księgowy

मुमताज़ [A] m. 1) ten, kto jest w potrzebie, potrzebujący; 2) biedak, nędzarz; 3) żebrak; 4) osoba niepełnosprawna, ułomna; kaleka; 5) kulawy. ~ करना doprowadzać (kogoś, को) do biedy; ~ होना być w biedzie; दाने-दाने का ~ ciężko nawet ziarnko włożyć do garnka: strasznie biedny.  

मुरब्बा m. miara gruntu pod obszar mieszkalny, wynosi 25 किल्ला (1,089,000 sq ft = 25 acres). 

मुर्दा-दिल adj. mający kamienne serce, zatwardziały, nieczuły. 

मुर्दा, मरदा m. nieżywy człowiek

मुलज़म, मुलज़िम (A ملزم) oskarżony; taki, któremu zarzuca się  złamanie prawa, popełnienie wykroczenia, przestępstwa itd./ ; taki, któremu wytoczono proces w sądzie; strona broniąca się w sprawie karnej, powód. = H. आरोपी. Patrz: इलज़ाम ; Por. मुजरिम.

मुल्तवी [A] adj. przeniesiony na później; odroczony. 

मुसन्ना [A] duplikat, kopia. 

मुसलमानी adj. 1) dotyczący muzułmanów, muzułmański; 2) ż. religia muzułmańska, islam; 3) obrzezanie (podczas przyjęcia islamu). = खतमा, सुन्नत. ~ करना obrzezać. 

मुस्तक़िल [A] stały (np. o miejscu zamieszkania), = S स्थायी.  ant. आर्ज़ी. 

मुस्तैद [A] adj. gotowy, będący w pogotowiu; mogący działać natychmiast; czujny; szybki. ~ टुकड़ी oddział / zespół, będący czujnie w pogotowiu, mogący zareagować natychmiast na zaistniałą sytuację / wydarzenie; zespół kryzysowy itd.  पुलिस की ~ टुकड़ी  Oddział policji, który reaguje natychmiast. Przykład:  पुलिस की एक ~  टुकड़ी ने आगे की तफ़्तीश के लिए मौक़ा-ए-वारदात पर पहुँचते । Odział specjalny policji dotarł na miejsce wydarzenia w celu dalszego dochodzenia.  

मुहरिर 1) osoba, która przepisuje dokumenty, kopista; skryba; 2) protokolant (sądowy). 

मुहल्ला, महल्ला [A] m. 1) dzielnica (miasta); gmina miejska; 2) mieszkańcy dzielnicy / gminy. मुहल्लेदार, महल्लेदार m. [A + P -दार] burmistrz dzielnicy miasta.    

मूठ 1) m. pięść; 2) rączka, uchwyt (od narzędzia).

मूत्राशय [S] m. pęcherz moczowy  

मूल्यांकन [S] m. ocena., ocena wartości.

मेढ़ना p. 1) oprawiać (książkę, zeszyt); 2) owinąć w papier; 3) inkrustować (materiał, ścianę budynku itd.) szkłem, kamieniami, kamieniami szlachetnymi itd.; 4) zarzucać coś komuś (पर); zwalać winę na kogoś (dosł. czyjąś głowę,  के सिर), winić; 5) obarczać (kogoś, पर) obowiązkiem, zwalać na kogoś robotę. 

मेदा m. żołądek; ~ कड़ा होना mieć zaparcie.

मेरुदंड [S] m. anat. kręgosłup. = H. रीढ.  

मेवा m. bakalie. 

मेहमानदारी ż. gościnność; por. मेहमाननवाज़ी. 

मेहमाननवाज़ी ż. gościnność;  por. मेहमानदारी.

मेहरी, महरी, मेहरिया [S महिला] ż. 1) kobieta; 2) żona. 

मोच m. med. skręcenie, zwichnięcie (stawu); गले की ~ skręcenie karku. 

मोतीझरा med. tyfoid, gorączka tyfoidalna. Por. झूड़ी. 

मौक़ा-ए-वारदात [U] miejsce wypadku / zdarzenia. 

मौजूदा [U] adj. aktualny (np. adres zamieszkania itd.); obecny, niniejszy.

यहाँ tutaj, w tym miejscu. के ~ u (kogoś w domu). 

यात्रा [S] ż 1) podróż; wyprawa; 2) podróż w celach religijnych, duchowych; pielgrzymka. 

यात्री [S] m. 1) podróżny; 2) pasażer; por. सवारी; 3) pielgrzym, uczestnik podróży w celach religijnych, duchowych lub mających jakieś szczególne znaczenie.  

यार m. przyjaciel. 

यारी ż. 1) głęboka przyjaźń; 2) intymne stosunki. 

र ra

रंग [S, P] m. 1) barwa; 2) barwnik w postaci proszku, pigment; 3) piękna cera, uroda; wyraz twarzy; 4) wygląd, charakter; 5) nastrój, atmosfera; ciekawa / impresyjna atmosfera; nastrój młodości lub stan  młodości;  6) impresja, wrażenie na kimś (पर); 7) urok (życia, młodości); 8) sytuacja (zwłaszcza zmienna i kapryśna; 9) scena (teatralna itd., रंगमंच, नाचघर); arena; pole (bitwy, walki), रंगभूमि; 11) cyna. आज तो उसपर ~ है। On/ona dzisiaj pięknie wygląda. ~ उतरना zbladnąć: zmartwić się, zasmucić; ~ उड़ना / बदलना zbladnąć ze strachu, zdenerwowania; ~ डालना zrobić na kimś (पर) duże wrażenie; zaimponować; wpłynąć na kogoś; nałożyć farbę;  ~ खेलना bawić się w obsypywanie się kolorowymi proszkami; ~ करना barwić; malować (ścianę, mieszkanie);  ~ चड़ना zarumienić się; ~ चड़ाना nakładać barwę (na coś, पर): malować. काले कंबल पर ~ चड़ाना malować na czarnym kocu: trwonić swój czas; ~ चूना / टपकना być przeładowanym kolorami, być bardzo jaskrawym, mieć krzykliwe barwy;  ~ देखना zbadać sytuację, zobaczyć, jaka jest sytuacja; ~ देना dołożyć barwy; dodać kolorytu; czuć silną miłość (do kogoś, पर);  ~ पीला / फ़ीका पड़ना wyblaknąć (o ubraniu, kartkach papieru itd.);  ~ बिगड़ना zmienić się na gorsze;  zepsuć się;  ~ भरना wypełniać farbą: malować; ~ में/पर आना być w dobrym nastroju (do czegoś, के); ~ में भंग m. coś, co psuje dobrą atmosferę; बाज़ार का ~ sytuacja na rynku;  patrz: रांगा धातु.     

रंग-ढंग nastrój, humor (człowieka); ogólna sytuacja, rozmaite sprawy i barwy życia. Przykład: कहो, क्या ~ है? Powiedz, ja się miewasz? ~ से मालूम होता है कि पानी बरसेगा wygląda, że będzie padać.  

रंग-बिरंगा adj. wielobarwny. 

रंग-महल m. pałac weselny; duży dom, w którym odbywają się zabawy,  festiwale itd.

रंग-रलियाँ ż. lmn. romanse, gry miłosne; muzyka i tańce. 

रंग-रस wesele, radość; przyjemność; melodia. 

रंग-रूप barwa i kształt: piękny / atrakcyjny wygląd; charakter (rzeczy, osoby). 

रंगारंग adj. wielobarwny, urozmaicony (np. program, rozrywka itd.).

रंगोली, रांगोली ż. 1) kolorowy proszek, z którego podczas świąt i festiwali sypie się wzory, diagramy, obrazy, napisy, kręgi, mozaiki itd., rangoli; 2) sztuka rangoli, tj. tworzenia obrazów itd. z kolorowego proszku, = अल्पना, सुख-सज्जा, por. गुलाल. ~ उकेरना tworzyć sztukę z kolorowego proszku. Przykład: हरेक ~ अपनी अलग अवधारणा व्यक्त कर रही थी। Każde rangoli wyrażało swoją własną ideę.  

रंडी ż. (pogardliwie:) prostytutka.

रक्त [S] m. anat. krew.

रक्तचाप [S रक्त + चाप] m. biol. ciśnienie krwi.

रग़बत [A] ż. 1. pragnienie; upodobanie 2. skłonność, inklinacja; उसको अजीबो-गरीब चीजों से बड़ी ~ है। On ma wielkie upodobanie do rzeczy dziwnych.

रज़ामंद [P] adj. 1) zgodny z wolą, z niewymuszonej woli; dobrowolny; 2) chętny, ochoczy; 3) adv. z własnej chęci; chętnie.  

रजिस्ट्री rejestr, SH. पंजीकरण.

रद्द [A] adj. 1. odrzucony; zakwestionowany, zanegowany; 2. anulowany, skasowany.

रद्दी ż. 1. anulowanie; 2. odrzucenie.

रफ़्तार [P] ż. 1) bieg, ruch, poruszanie się; 2) prędkość, szybkość (np. jazdy); 3) sposób postępowania; przebieg (procedury, itd.). 

रवानगी [P] ż. wyruszenie; wyjazd. 

रस-पानी m. 1) lekka przekąska; 2) lekkie śniadanie. 

रस-पानी m. lekka przekąska; lekkie śniadanie, जल-पान.

रसूख़दार [A] adj. (o człowieku:) mający dojścia do wysokich sfer; wpływowy.   

रहँट [S अरघट्ट] m. koło perskie, harat, sakija; = S घटीयंत्र; zob.też हरटिया. ~ लगाना chodzić w kółko tu i tam, tam i z powrotem. 

रहनुमा [P] m. przewodnik, osoba wskazująca drogę.

रहनुमाई [P] ż. przewodnictwo; kierownictwo.

रांगा 1) cyna, रांगा धातु; 2) stop cyny z ołowiem , ang. pewter??. 

राजपत्र [S] m.  Dziennik Ustaw (ang. the Gazette of India)

रातिब [A] m. 1) codzienny posiłek bydła domowego i innych hodowanych zwierząt; 2) karma dla słonia (zwłaszcza w postaci ziarna); 3) racja żywnościowa (zwłaszcza dla na wykarmienie zwierząt). 

राबिता, राबता [A] kontakt (np. z rodziną, przyjaciółmi), związek; utrzymywanie kontaktu (z kimś). ~ होना mieć kontakt; nawiązać kontakt. 

राय [P] ż. 1) opinia; zdanie; 2) rada; por. सलाह; 3) indywidualny głos (w wyborach demokratycznych). लोगों की मिली-जुली ~ zgodna opinia ludzi.  

रिआयत, रियायत [A ri’âya > P riâyat] ż. ulga: 1) życzliwość, troska; ulgowe lub łagodne traktowanie; 2) ulga, obniżka ceny, zniżka, rabat; 3) ulga w przebiegu choroby; ustępowanie choroby.   

रिवायत [A] ż. powtarzanie za kimś, powtarzanie dalej czyiś słów: 1) anegdota, opowiadanie; 2) ustna tradycja, ustny przekaz (zwłaszcza w kulturze islamu); 3) hadisy, czyli spisane legendy o  Mahomecie i jego uczniach;  wytyczony  w nich wzorzec postępowania i  prawa muzułmańskiego.    

रिश्ता m. związek. शौहर-बीवी का ~  [U] związek małżeński. Por. इस्तिवाजी हैसियत.

रीझना n. 1) zostać oczarowanym przez czyjeś postępowanie, charakter lub wygląd; 2) darzyć kogoś względami, być z kogoś zadowolonym.     

रीढ़ ż. - kręgosłup

रीढ़ की हड्डी ż. kręg, kość kręgosłupa; por. कशेरुका.

रुकन [U] m. członek (organizacji społecznej, politycznej itd.). 

रुकावाट ż. przeszkoda; = बाधा, रोड़ा.

रुखाई ż. oschłość,  ~ से जवाब देना odpowiedzieć oschle.  

रुसवा [P, tylko U] adj. zhańbiony, poniżony. 

रुसवाई [P, tylko U] ż. uszczerbek na honorze, dyshonor, poniżenie (kogoś drugiego); uraz, krzywda. Por. फ़ज़ीहत. 

रूपरेखा [S] ż. szkic, zarys; przegląd.

रेतना p. piaskować: 1) heblować, wycierać np. papierem ściernym, pilnikiem itd. 2) polerować (np. papierem ściernym); 3) spiłować, tępić ostrze; 4) ucinać bardzo powoli, np. गला ~ - podcinać gardło zwierzęcia podczas uboju. 

रेती ż. piaskowy: 1) metalowe narzędzi służące do polerowania, pilnik; 2) podłużna piaszczysta wyspa na rzece; łacha; 3) piaszczysty teren w pobliżu morza, plaża. 

रोक-टोक m. kontrola; regulacja (za pomocą przepisów itd.).

ल la

लंग [P] m., adj. osoba utykająca na nogę; kulawy. Por. लँगड़ा.

लँगड़ा, (लँगड़, Bih.) 1) kulawy, chromy; utykający na nogę 2) (o krześle, stole itp.) ze złamaną nogą; 3) przen. (o tłumaczeniu, wymówce, argumentacji itd.) nieudolny, wadliwy, kiepski. ~ लूला kaleka; osoba trwale okaleczona; por. लूला, लापाहिज, विकालांग. 

लंगर [P] m. 1) kotwica; 2) drewniana uprząż zakładana na szyję zwierząt pociągowych, aby szły prosto; chomąt; uprząż chomątowa; jarzmo; 3)  łańcuch lub powrozy do krępowania ruchów; 4) przepaska na biodra zapaśników; por. लंगोट; 5) miejsce, gdzie bezpłatnie rozdawane jest jedzenie (np. na trasach pielgrzymkowych); przystań dla pielgrzymów.   

लंगोट m., लंगोटा m., लंगोटी ż. przepaska na biodra noszona przez mężczyzn zamiast majtek, składająca się z jednego lub dwóch kawałków materiału; majtki. ~ का ढीला wyuzdany, rozwiązły; ~ का सच्चा (o ascecie, sadhu) prawdziwy, praktykujący prawdziwe wyrzeczenie. ~ खोलना rozpocząć seks. 

लंडी m. pej. zniewieściały facet; facet, którym wszyscy gardzą. Por. लौडा. 

लँडूरा m., adj. bez ogonu: 1) osoba opuszczona, nie mająca przyjaciół; samotnik; 2) reg. stary kawaler.  

लंबा adj. 1) długi; 2) wysoki (o wzroście, osobie); 3) trwający długo, długi w czasie; przeciągający się; ~ करना 1) przedłużyć (np. termin, czas), wydłużyć (czynność); 2) wyciągnąć, wyprostować (np. nogi, ręce); 3) przen. rozłożyć kogoś; znokautować. लंबी ज़बान होना nie trzymać języka za zębami, wygadywać się; dużo mówić;  लंबी तानना rozłożyć się szeroko (na ziemi, na łóżku). लंबी सांस भरना 1) głęboko oddychać, wziąć głęboki oddech; 2) dyszeć, sapać, ciężko oddychać; 3) wzdychać,  żałować; mieć wyrzuty sumienia.    

लंबाना p. przeciągać, rozciągać; wydłużać; przedłużać (np. okres czasu itd.). 

लंबित 1) przedłużony; 2) prawn. odroczony, przeniesiony na inny termin(?). 

लंबू adj. m. pot. wysoki (i zwykle chudy) człowiek.

लक्षण [S] m. to, po czym się rozpoznaje: 1) oznaka; 2) objaw (np. choroby); 3) definicja (np. terminu naukowego itd.).  

लगान m. 1) podatek od gruntu; opłata za użytkowanie gruntu; opłata za użytkowanie wieczyste gruntu; 2) miejsce zakotwiczenia, zatrzymywania się, postoju; baza. ~ पर देना wydzierżawić (ziemię);  ~ चुकाना spłacać podatek gruntowy. 

लचकना cz.n. 1) zginać się; 2) być elastycznym; 3) rozciągać się; naprężać.  

लचलचा adj. elastyczny, gibki, wygimnastykowany. syn. लचीला.

लचीला adj. giętki, elastyczny, wygimnastykowany; zginający się.   

लजाना 1) cz.n. zawstydzić się (से czegoś); poczuć się nieśmiało; 2) cz.p. zawstydzić (kogoś); onieśmielić. 

लज़ीज़ [U] adj. wyborny, smakowity, bardzo smaczny; rarytas. Por. ज़ायका.    

लड़का m. 1) chłopiec; 2) syn. 

ललकार m. wyzwanie; prowokacja. 

लस m. zdolność lepienia, lepliwość bądź rzecz lepliwa: 1) klej; żywica (= गोंद, लासा); 2)  surowica krwi; 3) przen. atrakcja.

लसदार adj. lepki, lepliwy. 

लसदार adj. lepki. 

लसिका [S] ż. limfa.

लहनदार [S √लभ् + P -दार] m. wierzyciel; kredytodawca. 

लहना [S √लभ्, por. ang. loan] m. 1) pozostałość do spłacenia; należność z tytułu pożyczki; = पावना; 2) to, co się należy za wykonaną pracę; należność.   

लांछन m. fałszywe oskarżenie; मिथ्या आरोप; U तोहमत.

लागत ż. wkład (pieniężny), inwestycja; koszty poniesione (które trzeba pokryć z przychodu).  पुनरुत्पादन की ~ koszty reprodukcji.

लागू [H. लगना] adj. 1) aktualny, obowiązujący; 2) taki, który wszedł w życie, prawomocny. ~ करना wprowadzić w życie; uprawomocnić (o prawie itd., कानून को).  Przykład: यह आदेश एक मई से ~ होगा । To zarządzenie zacznie obowiązywać od maja.   

लाज [S लज्जा] ż. 1) wstyd; wstydliwość, nieśmiałość; 2) poczucie przyzwoitości, skromność; 3) honor, zachowanie dobrego imienia, nieposzlakowanej opinii.

लानत [A < P] ż. klątwa; उर्दू अदब पर भी ~  भेजिए । Niech diabeł weźmie to towarzystwo kultury urdu.

लानती [P] adj. przeklęty.

लासा m. lepka bądź lepliwa rzecz: 1. żywica, sok lub inna wydzielina z roślin 2. krochmal, skrobia; 3. klej, żywica; coś co ma właściwości klejące; 4. lep (na ptaki, owady itd.) (=चेप).

लीपना, लेपना p. 1. smarować; oblepiać (błotem); gipsować; tynkować; 2. ukrywać, tuszować (błędy, niedociągnięcia; nieprawidłowości w księgach rachunkowych itd.); zatajać prawdę aby ukryć nieprawidłowości.

लीपा m. gipsowanie; oblepianie; tuszowanie; ~ पोती pot. ts.

लुक [A.] m. lakier; glazura.

लुक़मान [A لُقْمَان] m. imię legendarnego męża opisanego w Koranie (sura 31): mądry człowiek, człowiek znający umiar i sprawiedliwość. ~ के पास दवा नहीं - na niego nie ma lekarstwa; इसका इलाज ~ के पास भी नहीं है / इसका इलाज ~ से भी परे है। Nawet Salomon nic nie pomoże: jego nie da się wyleczyć; on jest niereformowalny; nic z nim nie da się zrobić; 

लुगदी काग़ज़ ż. papier mache.

लेखा ż. 1) rejestr finansowy, wykaz przychodów i rozchodów; 2) wyliczenie / kalkulacja kosztów. 3) ocena. उसके लेखे w jego ocenie.   

लेखा-बही ż. 1) główna księga dokumentująca przychody i rozchody przedsiębiorstwa; 2) dokumentacja przedsiębiorstwa.

लेप m. 1. m. maść, olej; 2. smarowanie (np. rany), wcieranie (olejku na ból mięśni), opatrywanie (rany); 3. gips; gipsowanie (złamanej kończyny); 4. tynkowanie

लोंदा m. bryłka jakiejś wilgotnej substancji.

व va

वकालत;   ~ करना bronić kogoś w sądzie; przen. bronić kogoś przed zarzutami, krytyką itp.); stanąć w czyjejś obronie, odezwać się w czyjejś obronie. 

वजह [A vajh, lmn. U वोजूहात) ż. powód, przyczyna: इस ~ से z tej przyczyny, z tego powodu; किस ~ ? z jakiego powodu?; dlaczego?  

वजूद [A] m. istnienie; egzystencja; Przykład (Godan): आइए हम दुआ मांगें कि खुदा हमें इसके लानती ~ से निज़ात (छुटकारा) दिलाए । Chodźmy, módlmy się, żeby Bóg pozwolił nam uwolnić się od tej przeklętej egzystencji.

वतन [A] ojczyzna; ~ परस्त patriota. 

वरिष्ठ m. [S stopień wyższy od वर], senior; senior, osoba powyżej 60 roku życia = E सीनियर. ~ नागरिक starszy obywatel danego kraju.

वर्गीकरण [S] m. klasyfikacja; stratyfikacja; kategoryzacja.

वसीअत, वसीयत [A] ż. testament.

वसीला [A, U] m. 1) środki, metody; sposób wyjścia z danej sytuacji; 2) wsparcie; pomoc. 

वहम [A] m. wyobrażenie (zwłaszcza nieprawdziwe); idea (mylna, wymyślona). Przykład: यह सब आपका ~ है। To wszystko to Twoje wyobrażenie. 

वहां tam, w tamtym miejscu. 

वाजिब adj. słuszny; usprawiedliwiony. 

वादा [A. वायदा] m. 1. obietnica, zobowiązanie. 2. okres zobowiązania do spłaty pożyczki. ~ ख़िलाफ़, ~ शिकन osoba łamiąca zobowiązania, wiarołomca. ~ फ़रामोश zapominający o zobowiązaniach. Por. S वचन.

वारंट m. [E warrant] nakaz sądowy; गिरफ़तारी ~ sądowy nakaz aresztowania.

वारदात [P] ż. zdarzenie (najczęściej nagłe, gwałtowne).

वास्ता dotyczenie, odnoszenie się do czegoś; कानून को उनसे क्या ~ ? To nie ma nic wspólnego z prawem.

विकास [S] m. rozwój (gospodarczy).

विकीरण[S] m. promieniowanie; ~ वाला पदार्थ m. substancja promieniotwórcza.

वित्तीय [S] skarbowy, finansowy; por. आयकर

विधिक [S] adj. prawny. ~ दस्तावेज dokument prawny. Por. न्यायिक.

विनियामित करना regulować prawnie.

विनिर्देश [S] m. specyfikacja; warunek, szczegół.

विबटेरा 1) dojście do rozwiązania; zakończenie sprawy, załatwienie sprawy; uwolnienie się od sprawy. 

विभाग m. wydział (na uczelni, w urzędzie).

विवरणी [S] ż. zeznanie. आयकर ~ zeznanie podatkowe.

विवश [S] adj. nie mający siły: będący pod przymusem, nie mający wyjścia. Por. मज़बूर. 

विशेषज्ञता [S] ż. znanie się na rzeczy, znawstwo.

विषाणु [S] m. biol. wirus. 

विस्तार [S] m. rozszerzenie (prawa).

वेतन [S] m. wynagrodzenie, pensja. Por. पेन्शन.

वैवाहिक स्थिति (S) ż. stan cywilny; U. इज़दिवाजी हैसिअत.

व्यय [S] m. wydatek. ~ अनुभाग ang. Dept. of Expenditure.

व्यवसायिक [S] przedsiębiorczy. ~ संस्था ż. przedsiębiorstwo.

व्यवसायी [S] m. przedsiębiorca.

व्याख्या [S] ż. interpretacja.

व्यापक व्याख्या ż. ogólna (szeroka) interpretacja, szerokie rozumienie (np. prawa).

व्यावसायिक प्रतिनिधित्व [S] przedstawicielstwo handlowe.

श śa

शगुन  [S शकुन] m. 1) omen; pomyślna oznaka; 2) słodycze, pieniądze itd. dawane przez rodzinę dziewczyny rodzinie chłopaka przy zaręczynach.

शगुनिया [S शकुनिक] m. wróżbita, prognostyk; astrolog. 

शरीफ़ाना adj. szlachetny; ~ काम करना pracować w szlachetny / porządny sposób. 

शरीर [S] m. anat. ciało. ~ के अंग członki ciała; Por. P. तन, A. बदन.  

शहादत [A] ż. świadectwo, = H. गवाही, S साक्ष्य; por. शहीद. 

शासी [S] rządzący, mający znaczenie, prawnie obowiązujący (o przepisach, ustawach, konstytucji itd.). ~ क़ानून obowiązujące prawo.

शिकंजा [P] m. 1) imadło 2) dawne narzędzie tortur, do którego wkładano ręce i nogi ofiary / przestępcy,  następnie je miażdżono; 3) narzędzie introligatorskie, do którego wkłada się książkę, aby podciąć strony; 4) maszyna do ściskania przędzy bawełnianej (रुई दबाने की कल); 5) घुमावदार बंद बनाने का जुलाहों का तागा.

शिकायत [A > P] ż. skarga, zażalenie. ~ होना skarżyć (na kogoś की , na coś:से).

शिगाफ़ (शिगाफ़ी?) [PU] 1. pęknięcie, dziura (w prawie); kruczek (prawny); 2. skaleczenie; pęknięcie (np. wrzodu); यह कानूनी भू-शिगाफियां हैं, हमें इनसे दूर रहना चाहिए। Tosątakie zawiłości prawne, powinniśmy się od nich trzymać z daleka.

शुबहा [A] m. podejrzenie, wątpliwość, H. संदेह.

शुमार [P] ż, m. 1) liczenie, kalkulacja; ocena; 2) zaliczanie się (do czegoś, में, np. jakiegoś gatunku, kategorii, ogólnej grupy osób lub rzeczy). ~ होना należeć do (grupy ludzi, organizacji, kategorii). Por. शरीक. 

शेयर [E] udział (w przedsiębiorstwie, kapitale itd.).

शेयर-धारक [ES] m. udziałowiec. 

श्रेणी [SH.] ż. rząd, klasa; 1. klasa w pociągu; 2. ogólna ocena z egzaminu, według podziału na trzy: प्रथम ~ bardzo dobra, द्वितीय ~ dobra, तृतीय ~ dostateczna.

श्रोणि [S] ż. anat. miednica.

श्वास [S] biol. oddech; ~ नली anat. przewód oddechowy; tchawica.  

स sa

संकेतक [S] m. parametr.

संकोच [S, też U] m. kurczenie się: 1. nieśmiałość, onieśmielenie się; niepewność; obawa; 2. wahanie się.   

संगत [S] bieżący, aktualny, związany z aktualną sprawą.

संगीन [P] adj. ciężki (o przestępstwie, wykroczeniu). Przyjkład: ऐसी बातों के बारे में सोचना भी खुद एक ~ जुर्म है (Godan) Samo myślenie o takich rzeczach już jest ciężkim przestępstwem.

संग्रहालय [S] m. muzeum, = U अजायब-घर.

संघ [S] m. zrzeszenie.

संघटन [S] m. skład (produktu). 

संघटन [S] struktura (także organizacji).

संचना [सं + चय, < √ci] p. zebrać (np. plony); nagromadzić (np. zapasy); कुछ नहीं संचा nie było żadnych zbiorów (tj. była klęska nieurodzaju???). 

संचालन [S] m. prowadzenie (firmy, itd.)

संदिग्ध [S] adj. 1) wątpliwy; niepewny; podejrzany; 2) podejrzany o przestępstwo. Por. आरोपी. 

संदेह [S] m. 1. podejrzenie (kogoś o przestępstwo); 2. wątpliwość, niepewność.

संधि [S] ż. anat. staw. = H. जोड़.

संपदा [S] ż. dorobek (intelektualny, majątkowy itd.); spuścizna (literacka itd.). बौद्धिक ~ dorobek intelektualny. 

संबंधी [S] m. krewny. Por. रिश्तेदार. 

संवारना / सवारना p. 1) kształtować, fasonować, modelować; układać; 2) poprawiać, dostosowywać; 3) ozdabiać; 4) nakładać (makijaż itd.). बाल ~ czesać / układać włosy. 

संविदा [S] ż.  kontrakt, umowa. ang. contract. Def.: वह प्रत्येक वचन अथवा क़रार जो कानून द्वाराप्रवर्तनीय हो अथवा जिसका कानून द्वारा पालन कराया जा सके, ~ ठेका, अनुबंध, कान्ट्रैक्ट कहलाता है. सामाजिक ~ umowa społeczna, ang. social contract. ~ कानून, ~प्रविधि [S] ż. prawo kontraktowe, ang. contract law.

संविदाकारी [S] m. ~ पक्ष m. strona kontraktu.

संविधान (S) m. konstytucja; ~ सभा ż. Constituent Assembly. 

संवेदनशील [S] 1. wrażliwy (o osobie); 2. wrażliwy (o danych).

संसाधन [S] m. zasób, ang. resource.

संस्था [S] ż. instytucja, ang. institution; ogólna organizacja, organizowanie się społeczeństwa; def. चिरकाल से चली आनेवाली कोई सामाजिक परंपरा या प्रथा; syn. सभा, समिति, समूह,मंडली.

संस्थान [S] m. instytut (zwykle utworzony w celu wspierania sztuki, nauki, działalności społecznej itd.); fundacja. Def. कला आदि की उन्नति के लिये स्थापित संस्था. Por. S संस्था, U  इदारा.   

सकारात्मक [S] adj. pozytywny.

सक़्का [P] m. nosiwoda, który roznosi wodę w skórzanych sakwach zwanych मशक, = भिश्ती. सक़्के को बादशाही dosł. rządy woziwody: rządy, które nie trwają dłużej niż kilka dni (nawiązanie do anegdoty, że w zamian za uratowanie życia sułtanowi Humajunowi pewien woziwoda zgodnie z obietnicą otrzymał władzę na dwa dni, podczas której wprowadził do obiegu skórzaną monetę).

सचिव [S] m. sekretarz (urzędu miejskiego, stanu itd.). Por. मंत्री. 

सचिवालय [S] m. sekretariat.

सजमा, सज्मा [A] m. miejsce zebrań: zgromadzenie; zebranie; spotkanie. 

सजल [S स + जल, dosł. z wodą] adj. wilgotny; pełen łez. Przykład: स्त्री की लालसा उसकी आंखों में ~ हो गयी थी। (Godan) Tęsknota za kobietą spowodowała napływ łez do jego oczu. 

सजीला adj. 1) ładnie zbudowany, o kształtnym ciele; przystojny; 2) elegancki, modny; 3) wystrojony; ozdobiony. ~  जवान przystojny młody człowiek. 

सट्टा [saṭṭa Pk.] m. 1. transakcja handlowa. 2. pisemna umowa, kontrakt. 3. ang. market. 3. spekulacja. सट्टे में लगाना inwestować. सट्टा-बट्टा m. 1. wymiana barterowa; ang. exchange, barter.  por. ठेका.

सत्यापन [S] m. weryfikacja; poświadczenie (np. dokumentu).

सत्र [S] m. 1) semestr (akademicki, szkolny); 2) posiedzenie (sądu). 

सदमा m. uraz psychiczny, trauma (np. po wypadku, wojnie); szok. 

सदमा med. 1) szok; uderzenie; trauma; 2) nieszczęście.

सन्निपात [S] m. koincydencja, zbieg okoliczności. Por. संयोग. 

सफ़र [A] m. podróż; S यात्रा. Por. P सैर. 

सफ़ाई obrona (w sądzie); zeznania strony broniącej się; मामले को बातचीत द्वारा ~ से हल करना / कर लेना rozwiązywać sprawę polubownie.  

सफ़ाई कर्मचारी m. pracownik oczyszczania (miasta).

सफ़ाचट adj. wygładzony: 1) gładko ogolony (o twarzy); 3) wylizany (np. o talerzu po posiłku); 3) dokładnie wytarty (o gładkiej powierzchni) 5) spłukany (z pieniędzy). ~ करना dokładnie wyczyścić; wyszorować, umyć aż do połysku. 

सफ़ेदी ż. tynkowanie; ~ करनेवाला m. tynkarz.

सबूत [A.] m. dowód, świadectwo; ~ देना dowodzić, potwierdzić dowodami, dać świadectwo.

सबूत सामान [A.] m. dowód rzeczowy.

समय [S] m. 1. czas. 2. właściwy / odpowiedni czas, termin; 3. sposobność, odpowiednia okoliczność; 4. okres, pora roku;

समष्टिवादी kolektywista. Por. समिष्टवादी.

समाना n. 1. zawierać się, mieścić się; zająć 2. ulokować się, usytuować, objąć, ogarnąć, wypełnić; कहीं भी समा जाएं jakkolwiek można się urządzić. 4. wlewać, (np. płyn do naczynia), wypełniać. 

समिति [S] ż. komitet.

समिष्टवादी socjalista. Por. समष्टिवादी.

समीक्षा [S] ż. kontrola; przegląd; weryfikacja. Przykład:  खर्च की गई राशि की सूची ~ weryfikacja wykazu poniesionych kosztów.

समुदाय [S] m. stowarzyszenie; ang. association.

सरकार [P] m. 1) rząd, władza; भारत ~ Rząd Indii; 2) pan (słowo, którym zwraca się do osób wpływowych, mundurowych itd.).  

सरोकार m. 1) działanie; interes; sprawa; 2) zajmowanie się; dotyczenie (w doniesieniu do ludzi, relacji międzyludzkich, społeczeństwa); सामाजिक ~ का चिन्तन myślenie o  dobru / interesie / relacjach całego społeczeństwa / całej społeczności; myślenie o interesie społecznym. इससे तुम्हारा कोई ~ नहीं है to nie ma nic w spólnego z tobą, to ciebie nie dotyczy. यहां तुम्हारा कोई ~ नहीं है tu nie ma dla ciebie nic (żadnego interesu); nie twoja sprawa.

सरौता m. narzędzie do cięcia orzeszków arekowych (सुपारी); dziadek do orzechów. 

सरौती ż. 1) mała सरौता; 2) odmiana trzciny cukrowej; patrz: ऊख. 

सलहज żona szwagra, szwagierka. Por. साली.  

सलीका [A] m. 1. zdolność / umiejętność szybkiego porządkowanie rzeczy; 2)  kulturalny sposób postępowania; smak, gust; 3. dobry sposób, właściwa metoda, słuszna droga, logistyka; 3. talent; 

सहयोग [S] m. kooperacja, współdziałanie; ang. cooperation.

सहलाना cz.p. 1) głaskać powolnym ruchem; masować; = सहराना; 2) delikatnie łaskotać. 3) v.in. swędzieć, łaskotać.   

सहायक [S] m. ten, który towarzyszy, idzie razem: 1) osoba pomagająca;  pomocnik; 2) asystent  3)  pomocniczy, dodatkowy, uzupełniający  (służba, urząd, oddział, wojska itd.),  suplementarny. 

सहायता [S] ż. pomoc, wsparcie. Por.  A मदद  

सहुआइन ż. żona sprzedawcy, żona sklepikarza. Patrz: साह. 

सांच = सच.   

साझा m. udział, ang. share. Przykład: स्वामित्व कंपनी में कर्मचारियोंके बीच ~ समान रूप से किया जाता है.

साझेदार [-dār P.] m. udziałowiec, akcjonariusz. Przykład: समस्त पूँजी के एक प्रतिशत से अधिक के ~ हों.

सारणी [S] ż. kwestionariusz; formularz.

सारमाया [PU] m. 1. kapitał; 2. atuty (E. assets). Przykład: हम तो उसे ~कहते हैं जो नक़दी के सूरत में बैंक में पड़ा हो (Godan) My to kapitałem nazywamy, co leży w banku w postaci gotówki.

साली ż. siostra żony, szwagierka. Por. सलहज.

साली-सलहज ż. szwagierka (siostra żony i żona szwagra).

साह, साहू m. 1) sprzedawca w sklepie; kupiec; 2) bankier; 3) zawołanie, którym zwraca się do bankierów i kupców, wyrażając wobec nich szacunek; 4) uczciwy / porządny człowiek, osoba, na której można polegać. 

साहूकार m. 1) sprzedawca w sklepie; kupiec; 2) bankier; 3) zawołanie, którym zwraca się do bankierów i kupców, wyrażając wobec nich szacunek. Patrz też: सहुआइन. 

सिकुड़नदार adj. pomarszczony, pokurczony; skurczony. 

सिफ़त —  Godan:  फ़िलासफ़र िकसी की बात का बुरा नह ीं मानते। उनकी यही ~ है ।  

सिर [S शिरस] m. głowa 

सीना (P) m.  klatka piersiowa

सीना I. szyć, zszywać; cerować.

सीना II. [P] m. klatka piersiowa; सीने से लगाना - przytulić; okazywać dobroć

सीनियर [E. senior] m. = वरिष्ठ.

सीमा [S] ż. granica, = U. सरहद. ~  रक्षा बल straż graniczna. 

सीमित देनदार m. z ograniczoną odpowiedzialnością, z o.o.

सीवरेज odpływy, kanały?

सुख-सज्जा ozdoby z kolorowego proszku. 

सुधा [S] nektar. आशा में कितनी ~ है (Godan) ile soku ożywczego jest w nadziei. 

सुन्नत [A] m. 1) droga, którą należy iść; sposób, w jaki należy postępować; 2) sposób postępowania proroka Muhammada (Mahometa) i czterech jego najważniejszych towarzyszy (czterech khalifów);  3) przyjęty zwyczaj, tradycja; 4) obrzezanie (= खतमा, मुसलमानी). बे ~ adj. nieobrzezany.  

सुपुर्द, सिपुर्द [P.] ż. powierzony, oddany w czyjeś ręce; ~ करना powierzyć. Por. H. सौपना, हवाले करना. 

सुपुर्दगी [P.] ż. powierzenie, przekazanie w czyjeś ręce.

सुपुर्दनामा m. akt (dokument) powierzenia lub przekazania; ang. deed of trust or assignement.

सुपुर्दी, सिपुर्दी [PU] ż. przekazanie (majątku, prawa majątkowego); por. हवाला;

सुभीता m. 1) stan powodzenia, bez przeszkód w działaniu; 2) okazja, sprzyjająca sytuacja (do zrobienia lub zdobycia czegoś); 3) wygoda;  सुभीते-से रहना żyć w pełnym powodzeniu (bez przeszkód); żyć wygodnie i bez problemów. 

सुरक्षा [S] ż. zabezpieczenie (np. danych डेटा)

सुराग़ [P] m. 1) znak; trop; klucz (do rozwiązania problemu); 2) przesłanki, które mogą stanowić materiały dowodowe w sprawie sądowej: अपराध स्थल से एकत्र किये गये ~ materiały dowodowe zebrane na miejscu przestępstwa; 3) śledzenie, tropienie.  ~ लगाना / लेना poszukiwać; ~ लगाना wpaść na trop. Por. सबूत. 

सुहाग, सोहाग [S सुभग] m. 1) szczęście w małżeństwie; 2) szczęśliwy stan bycia mężatką z żyjącym mężem (jako przeciwieństwo do wdowieństwa); 3) oznaki bycia mężatką (takie jak przedziałek z zabarwiony czerwonym cynobrem, ozdoby itd.), które usuwa się w przypadku owdowienia; = ~ की निशानी; 4) strój ślubny; 5) pieśń weselna śpiewana przez kobiety ze strony panny młodej lub pana młodego. ~ उतरना, ~ छिनना owdowieć; ~ मनाना życzyć pannie młodej długiego i szczęśliwego związku. माँग में ~ भरना nakładać przez pannę młodą / żonę czerwony cynober na przedziałek. ~ रात noc poślubna.       

सुहागा m. boraks, sól sodowa kwasu borowego. सोने में ~ boraks dodany do złota: coś, co podkreśla jeszcze bardziej splendor. 

सूझना n. przychodzić do głowy (o idei, pomyśle, rozwiązaniu itd.); zostać uświadomionym. आंखों से कम ~ słabo spostrzegać; nie mieć dobrego wzroku.

सूत m. 1) przędza; delikatna lub świeżo uprzędzona  bawełniana lub jedwabna nić; 2) nitka; por. धागा, डोरा; 3) dużo ważnych rzeczy powiedzianych małą ilością słów, syn. S सूत्र.    

सूद [P] m. 1) procent dodawany jako całości wkładu, marża; 2) oprocentowanie pożyczki / kredytu; बैक ~ oprocentowanie kredytu bankowego. ~ खाना mieć nieuczciwe zyski z wysoko oprocentowanych kredytów. ~ पर देना pożyczać na procent (komuś). ~ पर लेना pożyczać (od kogoś) na procent. ~ लगाना dodawać procent (do pożyczki). ~ दर ~ procent składany.    

सूद [P] m. oprocentowanie (kredytu); profit, prowizja; ~ पर देना pożyczać (komuś) na procent

सूदख़ोर [P] m. lichwiarz.

सूरत [A > P] ż. 1) wygląd, oblicze; 2) zewnętrzna forma, zewnętrzny wygląd; 3) postawa; 4) sposób. . ~ से w ten sposób. किसी ~  में (z przeczeniem:) w żadnym razie. 

सेमी [E] m. cm. (skrót od 'centymetr'). 

सेर m. miara wagi ok. 1 kg, i 1/40 jednostki 'man'. 

सेवा [S] ż. zatrudnienie; ~ काल m. okres zatrudnienia.

सैर [A] ż. 1) wycieczka; 2) spacer; 3) rekreacja, odprężenie. भारत की ~  wycieczka po Indiach.  ~ करना wyjść na spacer / wycieczkę, przejść się. सैर-गाह ż. miejsce spaceru, park. Por. S यात्रा; टहलना.  

सोखना p. 1) odsączyć, odwodnić; wydrenować; osuszyć (teren); 2) wyssać; wypić.  

सोहबत [A. ṣuḥba, P. ṣoḥbat) ż. kohabitacja, wspólne mieszkanie; towarzystwo; ~ करना trzymać się razem; mieszkać wspólnie, kohabitować; ~ उठाना trzymać się (dobrego) towarzystwa (kogoś, की). 

सोहर (por. S शोभा) pieśń powitalna śpiewana przy pomyślnych wydarzeniach: urodzeniu się syna, ślubie syna itp. 

सोहरा [H] adj. pomyślny.  

सोहाग = सुहाग.

सौदा [P] m. 1. handel. 2. transakcja. 3. zakup.  ~करना, handlować; dobić targu, ustalić cenę. ~ बनाना ustalić warunki transakcji, dobić targu.

सौदागरी ż. handel.

सौदेबाज़ m. osoba targująca się, handlarz.

सौदेबाज़ी ż. targowanie się.

स्कंध [S] m. anat. bark; 

स्कंधास्थि [S स्कंध + अस्थि] ż. łopatka. 

स्तनपान [S स्थन + पान] m. karmienie piersią; laktacja;  ~ करना karmić piersią. 

स्त्रीकेसर [S स्त्री + केसर] m. bot. zalążek kwiatowy, gameta żeńska kwiatu; słupek kwiatowy.

स्नायु [S] m. anat. ścięgno. 

स्नायुमंडल [S स्नायु + मंडल] m. anat. układ ścięgien.   

स्वतन्त्र [S] adj. wolny; swobodny, niezależny.

स्वरतंत्र [S स्वर + तंत्र] m. anat. struny głosowe. 

स्वीकृति [S] ż. zgoda, pozwolenie; przyzwolenie. ~ दे देना udzielać zgody.

स्वैच्छिक [S] adj. dobrowolny.

ह ha

हंगामा [P] m. wzburzony tłum ludzi; masowe niezadowolenie, protesty; niepokój; zamieszki. 

हंसली ż. obojczyk. 

हँसोल, हँसोड़, हँसोर  adj. 1) ciągle się śmiejący; jowialny; 2) rozśmieszający innych; żartowniś, dowcipniś. Por. मसख़रा, भाँड़, दिल्लगीबाज़.    

हक़ [A, lmn. हुकूक] 1) adj. właściwy, słuszny, prawy, prawdziwy; ~ बात słuszna uwaga, racja; ~ से słusznie, sprawiedliwie; zgodnie z tym, na co się zasłużyło. m. 2) prawo (do czegoś); 3) sprawiedliwość, słuszność; उसे इसका ~ मिलना चाहिये on w tej sprawie powinien spotkać się ze sprawiedliwością; należy się mu sprawiedliwość. 4) należność, należna kwota lub opłata; zobowiązanie; 5) przywilej; franczyza licencja. 6) (के) ~ में na rzecz, w intencji (kogoś), dla: (के) ~ में दुआ करान modlić się w czyjejś intencji; तुम्हारे ~ में यह अच्छा न होगा nie wyjdzie ci to na dobre.  7) isl. powinność ~ अदा करना wypełniać swoją powinność. ~ जानना uważać za słuszne; akceptować. ~ दबाना / मारना / लेना 1)  wymuszać swoje prawa, uzurpować; odbierać komuś (jego का) prawa.  ~ देना 1) przyznawać prawa; 2) wymierzać sprawiedliwość. ~ पर लड़ना walczyć o (czyjeś) prawa; अपने ~ में कांटे बोना narobić sobie kłopotu, szkodzić samemu sobie. 

हक़-तलफ़ी [A+P] ż. pozbawianie prawa; dyskryminacja. 

हक़-नाहक़ adv. nie zważając na czyjeś prawa; bez powodu bądź uzasadnienia. 

हक़दार [A haqq P -dār] m. kwalifikujący się, spełniający warunki (np. na dane stanowisko).

हक़दार [A+P] adj. uprawniony, upoważniony, mający prawa (do czegoś); mający jakikolwiek tytuł prawny (do czegoś); prawowity (następca tronu, dziedzic, posiadacz ziemski).   

हक़दारी [A+P] ż. uprawnienie, tytuł prawny. 

हक्का-बक्का adj. zszokowany; zaskoczony; कोई कीचड़ मलकर वहां चला जाए तो सब ~ रह जाएंगे (Godan) Gdyby ktoś wszedł tam zabłocony, to wszyscy byliby zszokowani.

हड़बड़ी ż. chaotyczne postępowanie, nerwowość; pośpiech; जल्दबाजी, उतावली; por. Sअधीरता.

हड्डी (lmn. हड्डियाँ) kość. = S अस्थि. 

हथगोला m. pionek (do gry w warcaby), por. गोटी.

हथियार m. broń, por. असला.

हथेली (lmn. हाथेलियाँ) ż. dłoń

हफ़्ता tydzień. हफ़्ते के दिन dni robocze. 

हमला [A] m. atak; por. S आक्रमण.

हमेशा [P] adv. zawsze; por. S सदा.

हया [A] ż. (być może S ह्री) 1) poczucie wstydu, nieśmiałość; 2) skromność; syn. H. लाज 

हर [P, HU] każdy; S प्रत्येक. 

हरकत [A] ż. ruch, posunięcie (np. do złego czynu); wykroczenie; लग्व ~ lekkie wykroczenie; फहश ~ ciężkie wykroczenie (?)

हरगिज़ [P] adv. zupełnie. ~ नहीं zupełnie nie, bynajmniej. 

हरजाना [P] m. rekompensata za poniesione straty; syn. S क्षतिपूर्ति.

हरटिया, हरठिया m. osoba poganiająca bawoły/byki obracające kołem perskim; por. रहंट. 

हरेक dosł. każdy jeden: każdy. 

हर्ज़ाना  [A, por. हर्ज़] m. rekompensata (strat);  मुआवजा और ~ तुरन्त मिल जाता है od razu zostaje wyrównanie krzywd i rekompensata strat. Por.  मुआवजा, 

हलक़ा [A] m. sfera, obszar, zakres (np. prawa: कानूनी हलक़े).

हलफ़ [A] m. przysięga. 

हलफ़नामा [A + P नामा] przysięga (uroczysta); przysięga złożona na piśmie;  zaprzysiężenie. 

हलफ़िआ ब्यान [U حلفیہ بیان] m. oświadczenie; zeznanie (prawnie wiążące); protokół przesłuchania.

हवाला [A.] ż. trzymanie; के ~ करना powierzyć, oddać coś w czyjeś ręce.

हाकिम [A] m. 1) sędzia; 2) dostojnik państwowy; zarządca. हाकि-ए-आला [U] najwyższa władza. Por. हक.

हाथ [S हस्त} m. ręka (cała, ale przede wszystkim od łokcia do dłoni). Por. हथेली. 

हाथ-पैर lmn. ręce i nogi: członki ciała.

हामिल [A حامل ] m. posiadacz; ten, kto coś nosi przy sobie. ~ कार्ड [U] posiadacz karty (np. karty pobytu).

हाल [A] m. sytuacja; por. S परिस्थिति.

हिसाब-क़िताब ż. dokumentacja finansowa, rachunkowość. Por. लेखा, लेखाबही,  लेखा-जोखा. 

हिस्सा [A] m. część; udział; H. भाग. 

हिस्सेदार udziałowiec; partner (wspólnej firmy).

हृदय [S] m. serce.

हृदयाकार adj. bot. (o liściach) sercowaty. 

हेर-फेर m. 1) bezład, pomieszanie, pokręcenie; 2) wymienianie się rzeczami lub usługami: wymiana  barterowa, handel bezgotówkowy.  

होंठ m. warga. 

हौसला m. entuzjazm; हौसले पस्त होना (o entuzjazmie): wyczerpać się, zgasnąć.

Dział: