FILOZOFIA AJURWEDY I ZDROWEGO ŻYCIA

FILOZOFIA AJURWEDY I ZDROWEGO ŻYCIA

Uzupełniony i wyjaśniony przekład z hindi wykładu dra Jayanta Kumara Bhaduriego, nauczyciela Bhrygu jogi i doktora ajurwedy, wygłoszonego podczas wzyty w Polsce w czerwcu 2015 roku 

„Najważniejszymi księgami hinduizmu są cztery Wedy: 1) Rygweda (Ṛgveda), 2) Jadżurweda (Yajurveda), 3) Samaweda (Sāmaveda) i 4) Atharwaweda (Atharvaveda). W ostatniej z nich, Atharwawedzie, dwóch mędrców (poetów, ryszich), Atharwan i Angiras, opisało metody leczenia za pomocą mantr, ziół i kamieni szlachetnych. Atharwan leczył za pomocą mantr, Angiras za pomocą za pomocą ziół i kamieni. Innym imieniem Atharwana jest Bhrygu. Z nauk Angirasa i Atharwana (Bhrygu) rozwinęła się ajurweda, czyli wiedza o życiu (āyus). 

Ajurweda (āyurveda) jest 'upawedą' (upaveda), czyli Wedą uzupełniającą Atharwawedę. Jest nauką o życiu (āyu, āyus[1]) definiowanym w tekstach ajurwedycznych jako „to, co się odbywa w połączeniu duszy z pięcioma żywiołami”, tj. ziemią, wodą, ogniem, wiatrem (powietrzem) i przestrzenią (eterem). Jest to wiedza o utrzymaniu zdrowia i przedłużaniu życia. 

Czarakasanhita (Caraka-saṃhitā), czyli „Kompendium Czaraki”, podstawowy tekst z ajurwedy, podał też następującą definicję ajurwedy: 

हिताहितं सुखं दुःखमायुस्तस्य हिताहितम् ।
मानं च तच्च यत्रोक्तम् आयुर्वेदः स उच्यते ॥ [चरकसंहिता १।४१]

(1,2)Hitāhitaṃ (3)sukhaṃ (4)duḥkham āyus tasya hitāhitam /
mānaṃ ca tac ca yatroktam āyurvedaḥ sa ucyate // [Caraka-saṃhitā 1.41]

"Życie jest dobre lub też szkodliwe, 
szczęśliwe lub też nieszczęśliwe; 
to, co miarę wyznacza tego, co dobre jest, a co szkodliwe –  
nazywa się 'wiedzą o życiu”. 

Zgodnie z nią], w ajurwedzie przyjmuje się, że życie jest czterech rodzajów: 
Ad.1) sukhāyuḥ (sukha 'wygoda, wygodne' + āyus 'życie'), czyli szczęśliwe i aktywne, wolne od chorób,
Ad.2) duḥkhāyuḥ (duḥkha 'cierpienie; trud), czyli pełne napięć i trudów, nieszczęśliwe,
Ad.3) hitāyuḥ (hita 'dobry') – życie poświęcone dla innych, charakterystyczne dla ludzi szlachetnych,
Ad.4) ahitāyuḥ (ahita 'niedobry, szkodliwy') – życie, w którym myśli się źle o innych i prowadzi się ich kosztem.

Czym jest zdrowie? 

Definicję zdrowia podaje strofa z innego dzieła ajurwedycznego, pt. „Kompendium Suśruty” (Suśruta-saṃhitā 15.38): 

समदोषः समाग्निश्च समधातुमलक्रियाः ।
प्रसन्नात्मेन्द्रियमनाः स्वस्थ इत्याभिधीयते ॥ [सुश्रुतसंहिता १५।३८]

(1)sama-doṣaḥ (2)samāgniś ca (3)sama-dhātu-(4)mala-kriyaḥ  /
(5)prasannātmendriya-manāḥ svastha ity abhidhīyate // 

[„Kto ma równowagę humorów, równowagę 'ogni', 
równowagę 'tkanek' i czynności wydalania, 
ma duszę pogodną, i zmysły i umysł, 
mówi się, że jest on zdrowym”]  

Zgodnie z tym, zdrowie to równowaga: 

Ad.(1) trzech humorów (doṣa), tj. wiatru (vāta), żółci (pitta) i flegmy (kapha). 

Ad.(2) trzynastu 'ogni' (agni):
- jeden to ogień trawienny, tzw. dźathara agni (jaṭharāgni), który odpowiada za przemianę materii (metabolizm);
- pięć jest ogni żywiołów: każdy z pięciu żywiołów – ziemia, woda, ogień, wiatr i eter, zawiera swój 'ogień', [czyli swoją energię];
- siedmiu 'ogni' zawartych w 'tkankach ciała', tj. elementarnych składnikach ciała.

Ad.(3) siedmiu 'tkanek' (pierwiastków, dhātu), czyli elementarnych składników ciała. Są nimi:
-  rasa (dosł. 'ożywczy sok'), czyli 'enzymy' [w zasadzie rasą jest to, co pozostaje z pokarmu po strawieniu go przez enzymy, jest więc przemianą enzymów i pokarmu; jest tym, co syci całe ciało, dlatego jest pierwszą 'tkanką'];
-  rakta czyli krew [która oprócz tego, że wchłania rasę, rozprowadza życie' (jīvana) po całym ciele '],
-  māṃsa (dosł. 'mięso', 'mięśnie'), czyli 'tkanka 'łączna', [to w ajurwedzie to, co odpowiada za 'masę' ciała i ma funkcję ochronną; rozwój tej 'tkanki' zależy od prawidłowości krążenia krwi, dlatego mówi się, że powstała z krwi]. 
-  meda, czyli tkanka tłuszczowa [odpowiadająca za nawilżanie (sneha) i wyścielanie narządów wewnętrznych; według ajurwedy jej rozwój zależy od rozwoju tkanki 'łącznej' (māṃsa).
-  asthi (dosł. 'kość), czyli tkanka kostna, [której zadaniem jest utrzymywanie stabilności, 'podtrzymanie' (dhāraṇā), całego ciała; według ajurwedy kości rosną dzięki tkance tłuszczowej].
-  majjā, czyli 'szpik' [i wszystko, co wypełnia przestrzenie między kośćmi, czyli także mózg i rdzeń kręgowy; tak pojęty 'szpik' jest według ajurwedy także odpowiedzialny za przewodzenie impulsów nerwowych].
-  śukra, czyli nasienie u mężczyzn i rajas, jego odpowiednik u kobiet [zgodnie z definicją ajurwedyczną jest to składnik ciała, który jest konieczny do zajścia w ciążę (garbhotpāda); zależy on od prawidłowego rozwoju układu nerwowego, dlatego mówi się, że powstaje ze 'szpiku'].

Każda kolejna tkana pochodzi od poprzedniej. Oprócz tego jest jeszcze:
- odźas (ojas, hindi oj), czyli 'wigor', który tworzy aurę. Wytwarza się on podczas praktyk duchowych i powtarzania mantry.

Ad.(4) wydalanych z organizmu nieczystości (mala): kału (mala), moczu (mūtra) oraz potu (sveda).

Ad.(5) zmysłów (indriya) i umysłu (manas). Zmysły to pięć zmysłów poznania (jñānendriya): słuch, dotyk, wzrok, kubki smakowe i powonienie i pięć narządów działania (karmendriya): język, ręce, nogi, narządy rozrodcze i narządy wydalania. Ich równowaga i stała aktywność jest zdrowiem. Umysł jest zmysłem podwójnym, tzn. ma zdolność zarówno poznawania jak i działania. W zdrowiu umysł powinien być wolny od trosk (prasanna). 

Dopiero gdy wszystkie powyższe elementy są w równowadze i w dobrej kondycji, jest się w pełni zdrowym - svastha. ['Svastha' , czyli zdrowy znaczy także 'ugruntowany w sobie', gdyż ugruntowanie w sobie jest najważniejszą oznaką zdrowia].

Choroba lokuje się w ciele albo w umyśle (psychice). Chorobą jest cierpienie na poziomie fizycznym i psychicznym. Miejscem w ciele, z którego choroby biorą początek, jest pępek i jego okolice. Dlatego w praktyce jogi tak ważne są ćwiczenia, których celem jest wzmocnienie okolic pępka. Każde napięcie psychiczne odbija się na ciele, a każda choroba fizyczna odbija się na stanie psychicznym. W ajurwedzie kładzie się ogromny nacisk na czystość psychiczną – utrzymywanie umysłu w czystości pozwala pozostawać w stanie wolnym od chorób. 

Choroby są trzech rodzajów: 

(1) fizyczne, adhybhautika, tj. dotyczącej materii utworzonej z pięciu żywiołów. Są to wszystkie choroby ciała,

(2) losowe, adhidaivika, czyli wywołane różnymi wpływami, np. losu (daiva) i skutków czynów, np. w poprzednich wcieleniach. Są to choroby wywołane 'siłami bogów' (ang. 'divine'[2]), czyli czynnikami niematerialnymi, wpływającymi na psychikę. 

(3) duchowe, adhyātmika, tj. takie, które dotyczą samej jaźni i nie pozwalają na rozwój duchowy. Pochodzą one z 'grzechu'.

'Grzech' jest rozumiany jako przylgnięcie jaźni do każdego czynu, fizycznego czy psychicznego; jest to każdy, intencjonalny czyn, który powoduje uwiązanie jaźni do świata czasu i czynu (działania). Wolność od czasu i czynu (działania) jest stanem samadhi. Dusza w rzeczywistości pozostaje poza czasem i poza czynem, czyli gdy ma własność nielgnięcia do czasu i 'czynu', pozostaje w stanie samadhi. W rzeczywistości dusza jest czystym obserwatorem, świadkiem wszystkiego, niczego nie robi i się nie zmienia. Pozostawanie w stanie samadhi jest tym samym, co pełnia zdrowia. Dlatego drogą do samadhi jest prostota, czystość psychiczna itd., na które kładzie się ogromny nacisk w praktyce Bhrygu jogi”.