Co to jest „Himalajska joga?"

Co to jest „himalajska joga?”

(zawiera tłumaczenie i parafrazę fragmentu książki czcigodnego Swamiego Vedy Bharatiego pt. „Himalajska tradycja jogicznej medytacji” („The Himalayan Tradition of Yoga Meditation”) 

Tego określenia użył Swami Rama, gdy mówił o jodze, przekazywanej przez różnych joginów praktykujących w jaskiniach i pustelniach Himalajów. Swami Rama, był założycielem Himalayan Institute Hospital Trust (https://himalayaninstitute.org/presenter/swami-rama), a także inspiratorem do poszukiwań autentycznej tradycji jogi. Od dziecka praktykował jogę, potem został swamim (zakonnikiem) linii Siankaraczarii, a swoją drogę i spotkania z mistrzami Himalajów opisał w książce „Żyjąc wśród himalajskich mistrzów” (dostępnej w przekładzie polskim, Wydawnictwo „Limbus”). Los rzucił go na Zachód, gdzie publicznie interpretował tradycyjną mądrość w świetle współczesnych nauki. W swych podróżach po świecie nauczał praktyk jogi, które zaczął nazywać „Himalajską jogą” albo „Jogą himalajskich mistrzów”. 

Jeden z dwóch głównych uczniów Swamiego Ramy, jego następca, czcigodny Swami Veda Bharati, w swojej książce pt. „Himalajska tradycja medytacji jogicznej” („The Himalayan Tradition of Yoga Meditation”) napisał: 

„Himalaje od tysiącleci są schronieniem dla mędrców. Przekazywali oni swą wiedzę dotyczącą jogi swym uczniom, którzy sami stawali się mistrzami i przekazywali ją dalej w nieprzerwanej linii od czasów wedyjskich. Tysiąc dwieście lat temu Siankaraczarja [który w Himalaje przywędrował z Indii południowych,] uformował pięć ośrodków tradycji himalajskiej. Jako jedna z tych pięciu, nasza tradycja jest linią „Bharati” związaną z Siankaraczarjami w Śringeri. Bharati oznacza osobę, która jako miłośnik wiedzy, jest całkowicie pochłonięta jej światłem. […] Nauki pochodzą z linii przekazu, a uczeń ma to szczęście, że może je weryfikować swoim doświadczeniem, a swoje z doświadczenie – naukami poprzedników tradycji. Pierwotnym celem tradycji jest przebudzenie boskiego płomienia w każdym człowieku, aby każdy uczeń stał się mistrzem, poznając swoje prawdziwe ‘Ja’ […].”

Od samego początku zatem „Himalajska joga” nie odbiega od tradycyjnych, utrwalonych w tekstach i ustnym przekazie, ujęć. Joga bowiem jest praktykowana w Himalajach od tysięcy lat, a każdy praktykujący wnosił do niej nowe doświadczenie. I do tego faktu odnosił się Swami Rama, a potem jego uczeń, Swami Veda Bharati, nauczając w podhimalajskiej miejscowości Ryszikeś. Jest to ‘klasyczna’, najbardziej autentyczna joga indyjska, w której najważniejsze jest opanowanie sztuki medytacji. Swami Veda Bharati napisał w swojej książce „The Himalayan Tradition of Yoga Meditation”: 

„Himalajska tradycja medytacji jogi łączy mądrość Jogasutr Patańdżalego, filozofię i praktyki tantry oraz konkretne instrukcje ustne i doświadczenia inicjacyjne, przekazywane przez długą linię świętych i mistrzów jogi, których imiona mogą być znane lub nie. Tradycja ta […] jest zespolonym systemem, w którym wszystkie te elementy są integralnie powiązane. Główne zasady i praktyki wszystkich znanych systemów medytacji mają swoje miejsce w Tradycji Himalajskiej i w większości przypadków systemy te wywodzą się właśnie z niej. Na przykład wipassana kładzie nacisk na świadomość oddechu, a medytacja transcendentalna koncentruje się na powtarzaniu mantry, podczas gdy większość praktykujących hatha jogę zwraca uwagę głównie na pozycje ciała (asany). Medytujący z według nauk jogi himalajskiej uczy się jednak siedzieć w prawidłowej pozycji, całkowicie się zrelaksować, praktykować prawidłowe oddychanie, a następnie połączyć świadomość oddechu z mantrą […]” 

Wszystkie zatem elementy są w harmonijny sposób zintegrowane. Główne ramy jogi zawarte są w JogasutrachPatańdżalego. Stąd pochodzą główne komponenty praktyk jogi himalajskiej” 

  • Oczyszczani myśli i emocji: aby zapobiec wewnętrznym zakłóceniom spowodowanym przez obce myśli i uczucia pojawiające się podczas medytacji, należy praktykować oczyszczanie, takie jak:

(a) pięć zasad moralnych (jam): niestosowanie przemocy, prawdomówność, niekradzenie, powściągliwość w zakresie zmysłowych przyjemności, umiar, a także oraz pięć ‘reguł’ (nijam): czystość, zadowolenie, praktyki prowadzące do doskonałości ciała, umysłu i zmysłów, nauka prowadząca do poznania Jaźni, poddanie się ostatecznej rzeczywistości,

(b) cztery brahma-wihary czyli szlachetne postawy: życzliwość wobec szczęśliwych (i każdego szczęścia), współczucie dla nieszczęśliwych (i każdego nieszczęścia), cieszenie się z cnotliwych (i dobra) oraz niezaangażowanie w niegodziwych (tego, co niegodziwe) (YS.I.33),

(c) antidotum na niepokojące myśli, tzw. pratipaksha-bhawana (‘tworzenie przeciwnej myśli’, YS.II.33) w celu odparcia myśli sprzecznych z jamami, nijamami i brahma-wiharami (YS.II.34) i tak dalej.

Praktykowanie tych zasad prowadzi do:
(i) dobrego (i etycznego) postępowania,
(ii) a tym samym rozluźnienia uwiązania ‘konsekwencjami czynów’ (karmanem),
(iii) czitta-prasadany, czyli jasności i oczyszczenia umysłu i serca, czyniąc umysł i serce miłym i jasnym, 
(iv) sthiti-nibandhany, czyli umacniania fizycznej i psychicznej stabilności oraz równowagi w życiu, a także podczas medytacji.
[…] 

Jak widać, w podejście Himalajskiej jogi bardziej kładzie nacisk na pracę z psychiką niż ćwiczenie fizyczne. Ale tutaj asany też mają swoje zastosowanie. Ćwiczy się je bardzo powoli i płynnie, z dużą uwagą na każdym momencie. Uważności jest ważniejsza niż same asany. 

  • Uważność

„Jak nauczano w YS.I.20, praktyka ‘smrtjupasthana’ (buddyjska satipatthana w systemie wipassany) [czyli praktyka bacznej obserwacji] przybiera wiele form, których szczegóły są przekazywane podczas indywidualnych instrukcji. Na przykład tradycja himalajska uczy techniki asan w połączeniu z pełną świadomością stanu ciała, oddechu i umysłu. W rzeczywistości głównym elementem praktyki pozycji ciała (asan) jest samoświadomość, czyli głęboka samoobserwacja, we wszystkich układach ciała, ruchach oddechu, a zwłaszcza biegu myśli.”

  • Ćwiczenie oddechu (pranajama)

W praktyce jogi himalajskiej nauka prawidłowego oddechu jedną z podstawowych. Jest wiele technik, które poprawiają jakość oddychania i uczą świadomości oddechu. Uczy się ich na samym początku: 

„Świadomość oddechu jest praktyką uważności i pierwszym krokiem w praktyce medytacji (YS.I.34). Tutaj niezbędne jest nauczenie się oddychania przeponowego, które jest powolne, płynne, bez szarpnięć i bez przerw między oddechami. Żywa himalajska tradycja medytacji nie zachęca do praktyk takich jak zatrzymanie oddechu.” 

Praktyka świadomości oddechu rozgałęzia się na wiele innych rodzajów ćwiczeń i doświadczeń medytacyjnych. Na przykład elementami tej praktyki jest: 

  • Nadi-shodhana czyli oczyszczanie subtelnych kanałów energetycznych. 

Do kategorii ‘oczyszczania kanałów energetycznych’ zalicza się wiele rodzajów pranajam. Wśród nich są także ćwiczenia przygotowawcze, takie jak siedem różnych rodzajów bhastriki (szybkich oddechów jak miech kowalski), czy siedem rodzajów spokojnych oddychań naprzemiennych. 

  • Pratjahara czyli opanowanie zmysłów: 
  • Oddech tzw. sumeru pranajama

Ćwiczenie polega na wejściu świadomością i oddechem do przestrzeni ‘rdzenia kręgowego’ poczuciem przepływu od czubka głowy do nasady kręgosłupa. Jest to bardzo głęboka praktyka pozwalająca doświadczyć obudzenia mocy świadomości (Kundalini). 

  • Sa-garbha pranajama 

Powszechnie rozumie się to jako praktykę kumbhaki z koncentracją umysłu na mantrze. System himalajski pranapanasmrtjupsthana oznacza świadomość mantry wraz ze świadomością przepływu oddechu na wszystkich jego różnych etapach. 

  • Dżapa, czyli powtarzanie mantry

Nie jest to po prostu mechanicznym recytowaniem losowo wybranej mantry. Nauka o mantrach opiera się na zrozumieniu wibracji szczególnego dźwięku, które koncentrują się głównie w różnych punktach unieruchomionej Kundalini – mocy świadomości przepływającej swobodnie w rdzeniu kręgowym. Ostatecznym celem dżapy jest wejście w najwyższą ciszę. Najpierw wchłania się poziom mowy artykułowanej (tzw. waikhari) do poziomu umysłu (madhyama) [czyli milknie się]. Następnie ucisza się nawet to i wkracza się w sferę paśjanti, czyli ‘wibrację widzenia’, stając się strumieniem widzenia. Stamtąd przechodzi się do najwyższego pochłonięcia w tzw. ‘para’, czyli transcendencji, która jest wiedzą istniejącą w Boskiej Zasadzie. Nauczyciel obeznany z tradycją himalajską potrafi prowadzić uczniów poprzez dziewięć głównych etapów praktyki mantry, zgodnie z naukami systemów tantrycznych. […] Istnieje wiele innych metod wykorzystania mantry. 

  • Siawasana

Praktyka siawasany, czyli pozycji trupa, służy do wejścia w swoje własne subtelne ciało. Ćwiczenia wewnętrzne są szczegółowe i złożone i wykraczają daleko poza zwykłą relaksację. Można je praktykować na poziomach ciała konkretnego, ciała energetycznego lub psychicznego. Kulminacją siawasany jest sen jogiczny, czyli joganidra, która ma kilka poziomów i różne zastosowania. Przykładowo: 

(a) aby zastąpić sen,
(b) aby leczyć siebie,
(c) aby nauczyć się obcych języków, bez wysiłku zapamiętywać strofy sanskryckie, odkrywać nauki, rozwiązywać problemy natury filozoficznej i osobistej, komponować poezję lub snuć plany (YS.I.38), 
(d) aby opanować sztukę umierania,
(e) aby wejść w stan samadhi.

  • Dharana, czyli koncentracja 

Biegły nauczyciel w tradycji himalajskiej jest przeszkolony w różnych metodach koncentracji

(a) na różnych punktach skupienia w ciele fizycznym,

(b) w punktach czakr,

(c) pierwiastkach rzeczywistości itd.

Widżnianabhairawatantra uczy stu różnych sposobów wywoływania głębokiego stanu

świadomości poprzez dharamy, a Malinivijayottaratantra wymienia prawie tysiąc trzysta dharan. 

I nie jest to wyczerpana lista. Nauczyciel wyszkolony w tradycji himalajskiej powinien

znać podstawowe tajniki wszystkich tych koncentracji, nawet jeśli sam ich wszystkich nie praktykował.

  • Dhjana czyli właściwa medytacja

Wszystkie opisane powyżej metody są integralną częścią medytacji. Jednak właściwa medytacja zaczyna się na poziomie świadomościowym, gdy wniknie się w tzw. manomajakosię, czyli ‘ciało utworzopne z psychiki’. Można wejść tam na wiele sposobów, na przykład poprzez:

(a) doskonalenie sztuki dżapy,
(b) wysubtelnianie oddechu,
(c) jednopunktową koncentrację,
(d) inicjację przez nauczyciela
(e) w przypadku bardziej zaawansowanego ucznia guru może po prostu wprowadzić umysł ucznia w wyższy stopień medytacji. To, jak wysoko można się wznieść dzięki takiemu przekazaniu łaski, zależy od stopnia zaawansowania samego nauczyciela. Jeśli ktoś poprowadził ucznia tak daleko, jak sam sięgał, przekazuje go wyższemu nauczycielowi.

Ta lista metod stosowanych w tradycji himalajskiej ma charakter wyłącznie ilustracyjny i nie jest bynajmniej wyczerpująca.

Kim jest gurtu w tradycji himalajskiej? 

W tradycji himalajskiej guru musi spełniać co najmniej następujące warunki: 
(a) posiadać wiedzę na temat głównych tekstów jogi;

(b) praktykować i być wprowadzonym we wszystkie główne ścieżki jogi, takie jak mantra-joga, kundalini-joga, śriwidja itd., z biegłością w jednych a ogólną znajomością innych;

(c) być w stanie dostrzec powiązania między tradycją himalajską a innymi ścieżkami, takimi jak sufizm, taoizm, chan, zen, therawada, buddyzm tybetański, chrześcijaństwo i inne – wraz z ich podstawowymi tekstami i kontekstem historycznym.

(d) być w stanie rozpoznać osobowość ucznia, tak aby właściwie wskazać odpowiednią dla niego ścieżką, odkryć odpowiednią mantrę lub ćwiczenie,

(e) posiadać przynajmniej pewien stopień mocy przekazu.

  • Przekaz

Jest to centralny punkt tradycji himalajskiej. Od niepamiętnych czasów tradycja ta była przekazywana empirycznie w nieprzerwanej linii relacji mistrz-uczeń. Przewodnik medytacyjny w tej tradycji musi posiadać przynajmniej pewien stopień siły przekazu, aby przekazać siakti, czyli moc, osobom, które uczy. Powinien on być w stanie stworzyć wspólne pole umysłu podczas prowadzenia zajęć lub grupy medytacyjnej oraz wywołać stan medytacyjny samą swoją obecnością i głosem. Można to zrobić tylko w takim stopniu, w jakim jest się do tego uprawnionym i upoważnionym. Nie można doradzać koncentracji na przykład na czakrze serca, jeśli nie jest się w stanie wywołać doświadczenia konfiguracji energii w tym miejscu przynajmniej w pewnym stopniu. Zaawansowani nauczyciele uczą medytacji poprzez taką transmisję, używając swoich głosów, aby delikatnie wprowadzić uczniów w stan medytacyjny.

Co wyróżnia tradycję jogi himalajskiej? 

(a) stanowi przede wszystkim tradycją medytacyjną,
(b) jest kompleksowa, integralna i wszechstronna,
(c) dała początek głównym tradycjom medytacyjnym świata i nadal je wszystkie wzbogaca,
(d) nie wymaga przynależności do żadnego systemu wierzeń, ale pomaga doświadczalnie zweryfikować rzeczywistość metafizyczną,
(e) ma nieprzerwaną linię przekazu, której ciągłość zapewniona jest poprzez przekazywanie siakti w stanach medytacyjnych i inicjacyjnych. 

 

Tłumaczenie i adaptacja: Filip Ruciński

 

Dział: 
Joga